Cursus Vriendelijk orde houden in de klas

Orde in de klas is een vraagstuk waar iedere docent en iedere leerkracht mee te maken krijgt. De cursus Vriendelijk orde houden biedt een structuur waarmee je zorgt voor veiligheid. Binnen die veiligheid werk je met je leerlingen aan persoonlijke ontwikkeling en samenwerking.

Deze manier van orde (maken én) houden is inmiddels toegepast door leerkrachten, docenten en begeleiders van het PO, VO, Mbo, Hbo, leraren opleiding, door leraren die een speciaal vak geven op de basisschool, bij de opvang van lessen die uitvallen en bij naschoolse opvang. Alle informatie op deze website is bedoeld voor deze doelgroep. Voor het gemak spreken we voortaan over docenten. Er is veel overlap tussen VO en PO. Relevante verschillen worden per onderwijscategorie benoemd.

Over de cursus

Vriendelijk orde houden verzorgt een ééndaagse cursus en online materiaal voor docenten waarmee ze doelgericht een veilige leeromgeving creëren en hun leerlingen de kans bieden om (een deel van) hun eigen leerproces aan te sturen. Elke docent gaat op een eigen manier met het materiaal van Vriendelijk orde houden in de klas aan de slag, met als doel ontspannen en effectief lesgeven. Daarmee creëren ze een veilige en vriendelijke leeromgeving, waarbinnen talenten tot hun recht komen en iedereen kan zijn wie hij is.

Vriendelijk orde houden in de klas helpt docenten eerst bij het vinden van antwoorden op vragen die te maken hebben met veiligheid en vertrouwen:

  • Hoe krijg ik een betere band met mijn leerlingen?
  • Hoe geef ik het goede voorbeeld?
  • Hoe stuur ik op een vriendelijke én efficiënte manier bij als een leerling mijn houding niet overneemt als ik het goede voorbeeld geef?
  • Hoe voorkom ik dat ik leerlingen eruit stuur en daarmee de band met deze leerlingen beschadig?

Cursusagenda een aanmelden

De aankomende cursusdagen en mogelijkheid tot aanmelden vind je op onze pagina Deelnemen. Er is ook mogelijkheid om een groepscursus aan te vragen. Neem in dat geval contact met ons op. Het bijbehorende online materiaal vind je op de volgende pagina’s van deze website.

De kern van Vriendelijk orde houden

Als het gaat om ‘orde houden’ zijn er sterke verbanden tussen de opvoeding van kinderen in een gezin en het leiden van een groep of klas.

In het gezin

Wie verantwoordelijk is voor kinderen krijgt te maken met twee verantwoordelijkheden.

  • Verzorging, voeding en verbinding. De aandacht is gericht op het fysiek en emotioneel welzijn in het moment en is (daardoor) in hoge mate onvoorwaardelijk. Kernwoorden zijn zorgzaam, invoelend, emotioneel, verbonden/verbindend, vriendelijk en bevestigend.
  • Het scheppen en in stand houden van voorzieningen en structuren: wat is er nodig of gewenst, wat kunnen we daarvoor tot stand brengen, wat hebben we daarvoor nodig, hoe krijgen en houden we het werkend en wat is daarin ieders rol/taak. Dat omvat ook de randvoorwaarden van het samenleven: wat zijn de regels, wat moet wel en wat mag niet en binnen welke grenzen. Kernwoorden zijn verstandelijk, overkoepelend, analytisch, structurerend, duidelijk, begrenzend en handhavend.

Bij gezinnen met twee ouders, verdelen zij deze taken. Als er in een gezin maar één ouder is, komen beide verantwoordelijkheden op de schouders van deze ene ouder.

In het onderwijs

Niet alleen bij één ouder gezinnen speelt dit fenomeen van het dragen van alle verantwoordelijkheid. Ook het onderwijs is de docent verantwoordelijk voor kinderen en doorgaans staat hij of zij alléén voor de klas waar hij naast pedagoog tegelijkertijd beide verantwoordelijkheden op zich neemt terwijl die hem of haar misschien niet allebei op het lijf geschreven staan.

  • Een docent kan eenzijdig de zorgzame, invoelende, vriendelijke rol op zich nemen. Als duidelijkheid hierbij ontbreekt (wellicht uit vrees voor confrontaties), is de docent toegeeflijk en krijgt de leerling alle ruimte. Daar komen ordeproblemen van. Leerlingen krijgen niet de ‘realitycheck’ met de behoeften van de docent en de groep, met als gevolg dat zij de grenzen overschrijden ten koste van de docent en de groep.
  • Een docent kan eenzijdig de verstandelijke, structurerende en begrenzende rol kiezen. Als zorgzaamheid hierbij ontbreekt (wellicht uit vrees om kwetsbaar over te komen), dan is de docent streng en is de relatie tussen leerling en docent koel. Ook daar komen ordeproblemen van. Leerlingen voelen zich dan niet verbonden, waardoor ze zich niet willen voegen naar de behoeften van de docent en de groep en dat gaat ten koste van de docent en de groep.

Effectief lesgeven: een combinatie van vriendelijkheid en duidelijkheid

De onderstaande film laat zien hoe je de klas of groep succesvol kunt leiden door de beide pedagogische invalshoeken op de juiste wijze in te zetten én te combineren. Geen vriendelijkheid zonder duidelijkheid (=toegeeflijk) en geen duidelijkheid zonder vriendelijkheid (=streng), maar beide: vriendelijk én duidelijk.

De film is te bekijken in het Engels en in het Nederlands.

(Gebrek aan) waardering voor de deskundigheid van de leraar

Natuurlijk spelen de vertoonde ordeproblemen een minder grote rol naarmate jouw leerlingen je deskundigheid beter zien en waarderen. Ze zoeken dan niet zo gauw de grenzen op. Helaas lukt het veel docenten niet goed om hun deskundigheid en hun aantrekkelijke leerwegen onder het voetlicht te brengen, als gevolg van ordeverstoringen door leerlingen die geen waardering hebben voor hun aanpak. Deze leerlingen zorgen voor een onveilige omgeving voor de docent en de goedwillende leerlingen. Die mooie vlieger komt dan niet van de grond.

Vriendelijk en duidelijk in plaats van toegeeflijk of streng

De cursus Vriendelijk orde houde in de klas vervangt ‘toegeeflijk’ of ‘streng’ door ‘vriendelijk én duidelijk’ en geeft je daarvoor ook de handvatten. Alle beladen gedragingen die verbinding in de weg staan (zoals boos kijken, waarschuwen, dreigen, schreeuwen, op hun nummer zetten, de les lezen en eruit sturen) zijn dan niet meer nodig. We vervangen ‘streng’ of ‘toegeeflijk’ door een eenvoudig en helder interventiepalet. Dat biedt de docent houvast en zorgt voor duidelijkheid voor de leerlingen. Zo kun je altijd vriendelijk en in verbinding blijven en kan elke docent een veilige en vriendelijke leeromgeving creëren waarbinnen talenten tot hun recht komen en iedereen kan zijn wie hij is.

Het interventiepalet

Het interventiepalet bestaat uit een aantal heldere en goed voorbereide interventies, waarmee de docent in vrijwel elke situatie een vriendelijk, duidelijk en krachtig antwoord kan geven. De meest gebruikte – en in grote lijnen opeenvolgend toegepaste – interventies zijn:

Voortgezet onderwijs

  1. Aanwijzingen met lichaamstaal zoals de positie ten opzichte van een leerling of gebaren;
  2. Aanwijzingen met tips, die je ook administreert;
  3. Bijsturing met een tijdrovende opdracht (meestal een brief waarin de leerling aangeeft wat er is gebeurd en hoe de verstoring voortaan voorkomen kan worden), die de leerling inlevert bij de docent en met de docent bespreekt.
  4. Tussenkomst van de schoolleiding, bijvoorbeeld dat de leerling de brief bij de schoolleiding inlevert. Met deze laatste stap voorkomen docent en schoolleiding dat de docent in conflict komt met de leerling. Zo kan de docent ook tijdens het bijsturen vriendelijk blijven. Alleen op die manier kan de band tussen de docent en leerling zich na een interventie herstellen.

Primair onderwijs

  1.  Aanwijzingen met lichaamstaal zoals aankijken, positie ten opzichte van een leerling, geluiden of gebaren;
  2. Aanwijzingen met tips, die je ook administreert;
  3. Bijsturing met een tijdrovende opdracht (een tekening of opdracht waarin de leerling antwoord geeft op een aantal vragen. Hiermee geeft de leerling aan wat er is gebeurd en hoe de verstoring voortaan voorkomen kan worden), die je zo snel mogelijk met de leerling bespreekt in een kindgesprek.
  4. Gesprek met ouders naar aanleiding van de ingevulde Tijdrovende opdracht. In dit gesprek maak je afspraken over het bijsturen van deze leerling, waarmee leerling, ouders en leerkracht akkoord gaan.

Orde houden als gevolg van orde maken

Ontspannen bijsturen (‘orde houden’) doe je op een fundament van ‘goede orde’ en dus moet je eerst die orde maken. Daartoe geeft de cursus Vriendelijk orde houden in de klas je een reeks krachtige en overal toepasbare handvatten. Ook het bijsturen zelf is goed voorbereid en ingebed, zodat je zeker bent over de uitkomsten. Je kunt dan ontspannen en op krachtige wijze orde houden, zonder dat het ten koste gaat van de band met je leerlingen.

Drie adviezen

Je zou alle aspecten en handvatten van Vriendelijk orde houden in een notendop kunnen onderbrengen in dit venndiagram hiernaast.

Drie adviezen van Vriendelijk orde houden:

  1. Vervang toegeeflijk door vriendelijk (zorgzaam en verbindend )
  2. Vervang streng door duidelijk (structurerend en begrenzend – geel)
  3. Combineer vriendelijk en duidelijk (zorgzaam, verbindend, structurerend en begrenzend)

Reacties op de cursus Vriendelijk orde houden in de klas

Een deelnemer aan het woord:
De rust en reflectie die achter de aanpak van Vriendelijk orde houden zit is goed voor de kinderen en voor mij. We zijn nog niet waar ik wil zijn maar ik ben al veel minder moe.

Wil je lezen over ervaringen van docenten met Vriendelijk orde houden? Lees dan het tabblad nieuws.
Wil je meer weten over het ontstaan van Vriendelijk orde houden? Lees dan het tabblad Over ons.
Lees hier het blog De lerende docent van Johan ’t Hart.