Cursus Vriendelijk orde houden in de klas

Orde houden is een vraagstuk waarmee iedere docent te maken krijgt. Er zijn vele manieren om orde te houden. Vriendelijk orde houden helpt docenten om hiermee aan de slag te gaan en voor zichzelf een duidelijk structuur aan te brengen op het gebied van orde houden.

Vriendelijk orde houden verzorgt een cursus en onlinemateriaal voor docenten waarmee ze doelgericht een veilige omgeving creëren en hun leerlingen de kans bieden (een deel van) hun eigen leerproces aan te sturen. Elke docent gaat op een eigen manier met het materiaal van Vriendelijk orde houden aan de slag met als doel ontspannen en effectief lesgeven. Daarmee creëren ze een veilige en vriendelijke leeromgeving, zodat talenten tot hun recht komen en iedereen kan zijn wie die is.

Deze manier van orde (maken én) houden is inmiddels toegepast door leerkrachten, docenten en begeleiders van het PO, VO, Mbo, Hbo, leraren opleiding, leraren die een speciaal vak geven op de basisschool en naschoolse opvang.

Vriendelijk orde houden helpt docenten eerst bij het vinden van antwoorden op vragen die te maken hebben met veiligheid en vertrouwen:

  • Hoe krijg ik een betere band met mijn leerlingen?
  • Hoe geef ik het goede voorbeeld?
  • Hoe stuur ik op een vriendelijke én efficiënte manier bij als een leerling mijn houding niet overneemt als ik het goede voorbeeld geef?
  • Hoe voorkom ik dat ik leerlingen eruit stuur en daarmee de band met deze leerlingen beschadig?

De kern van Vriendelijk orde houden

Als het gaat om ‘orde houden’ zijn er sterke verbanden tussen de opvoeding in het gezin en het leiden van een groep of klas.

In het gezin spelen twee ‘energieën’ een belangrijke rol in de omgang met de kinderen. Deze energieën worden vaak benoemd als de ‘moederrol’ en de ‘vaderrol’.

  • De ‘moederrol’ draait om verzorging, voeding en verbinding. De aandacht is gericht op het fysiek en emotioneel welzijn in het moment en is (daardoor) in hoge mate onvoorwaardelijk. Kernwoorden zijn zorgzaam, invoelend, emotioneel, verbonden/verbindend, vriendelijk en bevestigend.
  • De ‘vaderrol’ focust vooral op het scheppen en in stand houden van voorzieningen en structuren: wat is er nodig of gewenst, wat kunnen we daarvoor tot stand brengen, wat hebben we daarvoor nodig, hoe krijgen en houden we het werkend en wat is daarin ieders rol/taak. Dat omvat ook de randvoorwaarden van het samenleven: wat zijn de regels, wat moet wel en wat mag niet en binnen welke grenzen. Kernwoorden zijn verstandelijk, overkoepelend, analytisch, structurerend, duidelijk, begrenzend en handhavend.

In het onderwijs staat de docent meestal alléén voor de klas en moet dan als pedagoog tegelijk de moederrol én de vaderrol vervullen, terwijl die misschien niet allebei op het lijf geschreven staan.

  • Een docent kan eenzijdig de zorgzame, invoelende, vriendelijke moederrol op zich nemen. Als duidelijkheid hierbij ontbreekt (wellicht uit vrees voor confrontaties), is de docent toegeeflijk en krijgt de leerling alle ruimte. Daar komen ordeproblemen van. Leerlingen krijgen niet de ‘realitycheck’ met de behoeften van de docent en de groep en overschrijden dan de grenzen ten koste van de docent en de groep.
  • Een docent kan eenzijdig de verstandelijke, structurerende en begrenzende vaderrol kiezen. Als zorgzaamheid hierbij ontbreekt (wellicht uit vrees om kwetsbaar over te komen), is de docent streng en is de relatie tussen leerling en docent koel. Ook daar komen ordeproblemen van. Leerlingen voelen zich dan niet verbonden, waardoor ze zich niet willen voegen naar de behoeften van de docent en de groep en dat gaat ten koste van de docent en de groep.

De onderstaande film laat zien hoe je de klas of groep succesvol kunt leiden door de beide pedagogische invalshoeken op de juiste wijze in te zetten én te combineren. Niet vriendelijk zonder duidelijk (=toegeeflijk) en niet duidelijk zonder vriendelijk (=streng), maar vriendelijk én duidelijk.

De film is te bekijken in het Engels en in het Nederlands.

Natuurlijk spelen de vertoonde ordeproblemen minder naarmate jouw leerlingen je deskundigheid beter in het oog hebben en waarderen. Ze zoeken dan niet zo gauw de grenzen op. Helaas lukt het veel docenten juist niet goed om hun deskundigheid en hun aantrekkelijke leerwegen onder het voetlicht te brengen als gevolg van ordeverstoringen door leerlingen die geen waardering hebben voor hun aanpak. Deze leerlingen zorgen voor een onveilige omgeving voor de docent en de goedwillende leerlingen. Die mooie vlieger komt dan niet van de grond.

Vriendelijk orde houden vervangt toegeeflijk en streng door vriendelijk én duidelijk en geeft je daarvoor ook de handvatten. Alle beladen gedrag dat de verbinding in de weg staat (zoals boos kijken, waarschuwen, dreigen, schreeuwen, op hun nummer zetten, de les lezen en eruit sturen) is dan niet meer nodig. In de plaats van streng of toegeeflijk komt een eenvoudig en helder interventiepalet. Dat geeft houvast aan de docent en zorgt voor duidelijkheid voor de leerlingen. Zo kun je altijd vriendelijk en in verbinding blijven. Zo kan elke docent een veilige en vriendelijke leeromgeving creëren waar talenten tot hun recht komen en iedereen kan zijn wie die is.

Het interventiepalet bestaat uit een aantal heldere en goed voorbereide interventies, waarmee de docent in vrijwel elke situatie een vriendelijk, duidelijk en krachtig antwoord kan geven. De meest gebruikte – en in grote lijnen opeenvolgend toegepaste – interventies zijn:

Voortgezet onderwijs

  1. Aanwijzingen met lichaamstaal zoals positie ten opzichte van een leerling of gebaren;
  2. Aanwijzingen met tips, die je ook administreert;
  3. Bijsturing met een tijdrovende opdracht (meestal een brief waarin de leerling aangeeft wat er is gebeurd en hoe de verstoring voortaan is te voorkomen), die de leerling inlevert bij de docent en met de docent bespreekt.
  4. Tussenkomst van de schoolleiding, bijvoorbeeld dat de leerling de brief bij de schoolleiding inlevert. Met deze laatste stap voorkomen docent en schoolleiding dat de docent in conflict komt met de leerling. Zo kan de docent ook tijdens het bijsturen vriendelijk blijven. Alleen op die manier kan de band tussen de docent en leerling zich na een interventie herstellen.
Primair onderwijs

  1.  Aanwijzingen met lichaamstaal zoals aankijken, positie ten opzichte van een leerling, geluiden of gebaren;
  2. Aanwijzingen met tips, die je ook administreert;
  3. Bijsturing met een tijdrovende opdracht (een tekening of opdracht waarin de leerling antwoord geeft op een aantal vragen. Hiermee geeft de leerling aan wat er is gebeurd en hoe de verstoring voortaan is te voorkomen), die je zo snel mogelijk met de leerling bespreekt in een kindgesprek.
  4. Gesprek met ouders naar aanleiding van de ingevulde Tijdrovende opdracht. In dit gesprek maak je afspraken over het bijsturen van deze leerling, waarmee leerling, ouders en leerkracht akkoord gaan.

Ontspannen bijsturen (‘orde houden’) doe je op een fundament van ‘goede orde’ en dus moet je eerst die orde maken. Daartoe geeft Vriendelijk orde houden je een reeks krachtige en overal toepasbare handvatten. Ook het bijsturen zelf is goed voorbereid en ingebed, zodat je zeker bent over de uitkomsten. Je kunt dan ontspannen en krachtig echt orde houden zonder dat het ten koste gaat van de band met je leerlingen.

Je zou alle aspecten en handvatten van Vriendelijk orde houden in een notendop kunnen onderbrengen in dit venndiagram hiernaast.

Drie adviezen van Vriendelijk orde houden:

  1. Vervang toegeeflijk door vriendelijk (zorgzaam en verbindend )
  2. Vervang streng door duidelijk (structurerend en begrenzend – geel)
  3. Combineer vriendelijk en duidelijk (zorgzaam, verbindend, structurerend en begrenzend)

Een deelnemer aan het woord:
De rust en reflectie die achter de aanpak van Vriendelijk orde houden zit is goed voor de kinderen en voor mij. We zijn nog niet waar ik wil zijn maar ik ben al veel minder moe.

Wil je lezen over ervaringen van docenten met Vriendelijk orde houden? Lees dan het tabblad nieuws.
Wil je meer weten over het ontstaan van Vriendelijk orde houden? Lees dan het tabblad Over ons.
Lees hier het blog De lerende docent van Johan ’t Hart.