5.2 Aansturen met Tip

‘Aansturen met Tip’ is een deelgebied van de invalshoek ‘Aansturen en bijsturen’ van Vriendelijk orde houden (VOH). Docenten gebruikt Tips om orde te maken.  Een Tip is een positief geformuleerde aanwijzing voor gedrag.

In plaats van waarschuwingen geef ik één of twee Tips die ik ook noteer. Door het geven van Tips zorg ik voor een goede sfeer.

“We reageren beter op positieve prikkels dan op negatieve. Als je een collega, vriend of familielid vertelt dat hij of zij een fout heeft gemaakt of niet goed genoeg is, heeft dat een negatieve weerslag. Als je mensen aanvalt, reageren ze defensief en rebels. Maar als je iets zoekt wat te prijzen of te bewonderen valt, stimuleer je het gedrag dat je op prijs stelt en dat je hoopt aan te moedigen.” Ghandi (2017)

Verba volent, scripta manent! (gesproken woorden vliegen weg, geschreven woorden blijven).

Nu beantwoorden

Hoe ga ik tot op heden om met verstoringen, van de les?

Thuis beantwoorden

Hoe ga ik in de toekomst om met verstoringen van de les?

Aansturen met Tip

Nieuwsberichten op deze site over de module aansturen met Tip

Inleiding Aansturen met Tip

Dit deelgebied ‘Aansturen met Tip’ van de invalshoek ‘Aansturen en bijsturen’, is te zien als een losse module. Met deze module geef je op een vriendelijke en duidelijk manier die niet vrijblijvende is, aanwijzingen voor gedrag en daarmee maak je orde.

VOH raadt iedere docent aan om waarschuwingen te vervangen door het geven van positief geformuleerde Tips. Het geven van een Tip krijgt meer effect als je deze noteert en telt. Bij het afgesproken maximum neem je een maatregel. Dat kan de maatregel zijn die je al eerder gebruikte of een maatregel van VOH: de Tijdrovende opdracht.

Binnen ‘Aansturen en bijsturen’ is de Tip de tweede stap waarmee je gedrag dat niet voldoen aan het kader aanstuurt. Aansturen kost een leerling geen tijd.

Waarom schrijft VOH Tip op deze site met een hoofdletter? Een Tip (met hoofdletter) is niet vrijblijvend en is een telbare stap waarmee je gedrag aanstuurt en die, indien nodig, leidt tot een maatregel. Die maatregel heet bij VOH Tijdrovende opdracht en is de eerste stap waarmee je bijstuurt.

Je kunt Tips zowel inzetten bij frontaal lesgeven, zelfstandig werken als bij het niet maken van huiswerk. Bij de verschillende onderdelen waarbij je Tips gebruikt horen twee verschillende manieren van noteren. Hieronder gaan we daar dieper op in.

Doordat je Tips noteert én telt, maak je duidelijk dat Tips niet vrijblijvend zijn.
Verba volent, scripta manent! (gesproken woorden vliegen weg, geschreven woorden blijven).

Doordat je Tips positief formuleert, verbind je je niet met de negativiteit van de verstoring.

Een Tip geven is samen met Gebruik van lichaamstaal, Tijdrovende opdracht en Hulp leidinggevende onderdeel van de invalshoek Aansturen en bijsturen.

Bekijk het de ladder met de genoemde vier handelingen linksboven in het overzicht van Vriendelijk orde houden

1 Belang van het geven van Tips

1.1 Wel Tips geven

Met een Tip formuleer je welk positief gedrag je wilt zien. Tijdens frontaal lesgeven kun je bijna altijd deze aanwijzing geven: graag opletten. Je zegt dit tegen één leerling maar de aanwijzing geld tegelijkertijd voor alle leerlingen. Je spreekt de Tip op een vriendelijke manier uit. De leerling aan wie je de Tip geeft, ziet dat je deze Tip noteert in je Tipboek en weet dat de Tip consequenties kan krijgen in de vorm van een maatregel (de Tijdrovende opdracht). Een Tijdrovende opdracht kost de leerling tijd en daarom past de leerling het gedrag tijdig aan. Door een positief geformuleerde Tip te geven, verbind je je niet met negatief gedrag én voorkomt je dat jij op jouw beurt hun negatieve gedrag spiegelt (boos kijken, waarschuwen, stem verheffen). Tijdens zelfstandig werken spreek je de Tip zacht uit, alleen hoorbaar voor de betreffende leerling. Zo stoor je de andere leerlingen niet. Bekijk de twee videofragmenten hieronder.

1.2 Geen Tips geven

Hoe stuur je storend gedrag aan zonder Tips? Met een waarschuwing?
Als je een waarschuwing geeft en daarbij het negatieve gedrag benoemt, komt dat dreigend over. Die dreiging is effectiever als je er ook dreigend uitziet! Je gaat fronzen of je maakt je groot. Door te dreigen, krijg je misschien iets voor elkaar maar de kans is groot dat leerlingen dit onaangenaam vinden. Als je meestal aardig bent, dan is voor je leerlingen nog acceptabel als je je af en toe dreigend voordoet. Als je vaak dreigt, vinden de leerlingen je een nare docent. Ze jouw dreigementen als hinderlijke machtsuitoefening wat het uitdaagt om jou uit te proberen. Met een waarschuwing spiegel je negatief gedrag van je leerlingen en versterk je onbewust hun negatieve gedrag. Je stelt hen daarmee in staat jouw gedrag op een negatieve manier te beïnvloeden. Ook haal je met een waarschuwing leerlingen die wel willen opletten uit hun concentratie.

1.3 Starten met het geven van Tips

Eerst bespreek je het kader met je leerlingen en stel je dit vast. Uiteraard toon je zelf gedrag dat past bij het kader. Alleen dan heb je recht van spreken om het kader te bewaken met Tip en Tijdrovende opdracht.

Er zijn drie werkvormen waar je Tips bij kunt gebruiken: Frontaal lesgeven, zelfstandig werken en huiswerk maken. Het advies van VOH is om te beginnen met het geven van Tips bij slechts één werkvorm. Het is niet nodig om direct met alle typen Tips tegelijkertijd te beginnen.  Kies een type uit en start daarmee.

Een Tip geef je op een vriendelijk manier. Een Tip gebruik je om een leerling die de les verstoort (bij zelfstandig werken en bij frontaal lesgeven) aan te sturen of om een leerling die huiswerk niet maakt aan te sporen dat voortaan wel te doen.

Nadat je een Tip hebt gegeven, noteer je deze. De manier van noteren verschilt per werkvorm.

In de inleiding van de invalshoek Aansturen en bijsturen, staat verschillende opties over hoe je kunt starten.

Maximaal 1 Tip per leerling per les

VOH adviseert om per les aan dezelfde leerling slechts één tip te geven. Blijft iemand na een Tip nog storen, noteer dan wat je ziet in je Tipboek.  Je vertelt de leerling dan niet wat je opschrijft. De leerling begrijpt dat jij hierop (afhankelijk van de ernst van wat er gebeurt) op terug kunt komen en houdt zich om die reden in. Als de situatie die les niet escaleert, besteed je aan je extra aantekeningen verder geen aandacht. Zo voorkom je dat je een persoonlijke strijd met deze leerling aangaat waarin je emotioneel te betrokken raakt. Bovendien voorkom je door slechts één Tip per les per leerling te geven, dat een leerling het gevoel krijgt dat je een persoonlijk rancune tegen hem of haar hebt.

Wil je dat jouw leerlingen ook buiten jouw lokaal profiteren van de module Aansturen met Tip? Zet Vriendelijk orde houden dan schoolbreed in (Implementeren).

2 Voor wie is een Tip bestemd?

  1. Tijdens frontaal lesgeven maak je met het geven van een Tip zowel aan de leerling die stoort als aan de overige leerlingen duidelijk hoe je wilt dat de les verloopt. Je spreekt de Tip voor iedereen hoorbaar uit.
  2. Bij zelfstandig werken en bij een Tip voor het niet maken van huiswerk, is jouw Tip alleen bedoeld voor degene die je aanstuurt. De rest van de groep is op dat moment iets anders aan het doen. Je spreekt de Tip uit met zachte stem.

3 Tips noteren en tellen en het effect daarvan

Als je vaak waarschuwt en dan plotseling iemand eruit stuurt, is dit te vergelijken met een allergische reactie. Plotseling ben je boos en stuurt je een leerling de les uit. Je gaat in dit geval pas over tot actie bij jouw emotionele grens. Deze impulsieve reactie voorkom je door vooraf aan te geven hoeveel Tips je gaat geven, en de Tips die je geeft tijdens de les te noteren en te tellen. Je leerlingen weten dan wanneer je een maatregel neemt.

Waar noteer je de Tips?

Vertel je leerlingen hoe je bij frontaal lesgeven Tips noteert in je Tipboek. Vertel je leerlingen dat je een Tip bij zelfstandig werken en bij een Tip voor het niet maken van huiswerk, deze noteert op aparte lijsten.

Effect van Tips

Door Tips te noteren en te tellen, versterkt je het effect van een Tip. Daardoor krijgt de Tip meer gewicht in de ogen van de leerlingen én krijgt je zelf overzicht hoeveel Tips je aan welke leerling hebt gegeven én over hoe de klas als geheel functioneert. Met dit overzicht bepaal je  weloverwogen wanneer het nodig is om bij te sturen. Daarmee ben je voor de leerlingen voorspelbaar en voorkom je dat je impulsief reageert. Doordat je Tips noteert, zie je direct hoeveel Tips je in een periode hebt gegeven aan een leerling, waardoor het voor jou duidelijk is wanneer je stopt met het geven van Tips (aansturen) en overgaat tot het geven van een Tijdrovende opdracht (bijsturen).

3.1 Grens bepalen per periode met drie verschillende lijsten

Voor alle drie de werkvormen, frontaal lesgeven, zelfstandig werken en huiswerk maken maak je een aparte klassenlijst met alle namen van de leerlingen die in de klas zitten. Achter de naam van de leerling zet je een aantekening (bijvoorbeeld een kruisje, of de datum) nadat je een Tip hebt gegeven.

Bij zelfstandig werken en huiswerk maken noteer je Tips direct op de bijbehorende lijst met alle namen van de groep. De betreffende lijst houd je bij de hand als je door de klas loopt tijdens zelfstandig werken en als je het huiswerk controleert. Tijdens frontaal lesgeven noteer je een Tip eerst in je Tipboek en op een rustig moment schrijf je de gegeven Tips over op een klassenlijst die hoort bij frontaal lesgeven. De reden hiervoor is dat een lijst er onvriendelijker en zakelijker uitziet dan het Tipboek.

Bij alle drie de werkvormen (frontaal lesgeven, zelfstandig werken en  huiswerk maken) beperk je het aantal Tips per leerling tot twee per periode. Als je één leerling twee Tips hebt gegeven, geef je vervolgens een Tijdrovende opdracht. In de afbeelding hieronder krijgt een leerling in les 1 een Tip, daarna in les 4 een Tip, in les 6 krijgt deze leerling een Tijdrovende opdracht.

4 Tips bij frontaal lesgeven én bij zelfstandig werken + huiswerk maken

De manier waarop je Tips geeft, noteert en telt verschilt per toepassing. Ook verschilt het aangeven van de grens van het aantal Tips.

Hieronder zijn deze verschillen uitwerkt in twee kolommen:

  1. In de linkerkolom staat informatie over het tellen, noteren en de grens aangeven tijdens frontaal lesgeven.
  2. In de rechterkolom staat informatie over het tellen, noteren en de grens aangeven tijdens zelfstandig werken of voor het niet maken van huiswerk.

4.1 Tellen Tips

bij frontaal lesgeven per les per groep

Er zijn twee manieren van tellen bij frontaal lesgeven. Je telt de Tips voor de hele groep per les én je telt de Tips per leerling per periode.

Bij frontaal lesgeven geef je per les aan de hele groep maximaal twee Tips (aansturen). Daarna geef je indien nodig een Tijdrovende opdracht (bijsturen). Daarmee maak je de hele groep verantwoordelijk voor de orde!

Tijdens frontaal lesgeven beperk je het aantal Tips dat je aan de hele groep geeft tot twee. Daarmee vermijdt je de nu volgende inefficiënte manier van werken:

Ik geef  per leerling per les twee Tips, vervolgens neem ik een maatregel. Vandaag had ik een klas van 30 leerlingen, daarbij gaf ik in één les bij frontaal lesgeven ieder leerling twee tips  (2 x 30 = 60 tips per les) en niemand kreeg een Tijdrovende opdracht….

Aansturen op deze manier werkt averechts. De les verzand in het noteren van Tips omdat je geen maatregel neemt. De leerlingen merken dat direct en negeren jouw Tips.

Dat is de reden dat je tijdens frontaal lesgeven maximaal twee Tips per les geeft aan de hele groep. Daarmee maak je de klas samen verantwoordelijk voor het verloop van de les omdat je al na twee Tips aan de derde leerling een Tijdrovende opdracht geeft.

Bij frontaal lesgeven zijn de eerste twee leerlingen die een Tip krijgen mede verantwoordelijk voor het feit dat een derde leerling een Tijdrovende opdracht krijgt. Dat is de reden dat je tijdens frontaal lesgeven ook bijhoudt welke leerlingen anderen (doelbewust) ‘op scherp’ zetten (zie punt 4.3 hieronder waarbij je de Tips laat meetellen per periode)

Verslag van een docent die werkt met een maximum van twee Tips per les.

Docent Nederlands Stephanie Heeren formuleert dit als volgt: “Ik geef drie Tips per les. Daarvan zijn de eerste twee gratis. De derde Tip kost je tijd.” Met de derde Tip bedoelt zij hier een Tijdrovende opdracht.
Zij licht toe: “Eigenlijk is het reflectieverslag (Tijdrovende opdracht) een uitnodiging aan de leerling om zichzelf een Tip te geven. Als dat lukt kan deze leerling, en vaak daardoor ook de hele klas, beter werken.” Dat is dus ongeacht hoe die leerling zich gewoonlijk gedraagt en zich tot dan toe in de les heeft gedragen. Het kan echt de braafste, liefste, leukste en behulpzaamste van allemaal zijn – maar op dat moment is die leerling wel de derde verstoorder, die dus de derde Tip krijgt en daarmee de Tijdrovende opdracht. Als je dit uitlegt aan je leerlingen, en de gegeven Tips per les voor iedereen zichtbaar telt, komt de Tijdrovende opdracht niet onverwacht en accepteren alle leerlingen deze vorm van bijsturen als rechtvaardig.

4.1 Tellen Tips bij zelfstandig werken en huiswerk maken

Je telt Tips voor zelfstandig werken én huiswerk maken op slechts één manier. Je telt tips de Tips per leerling per periode:

Terwijl je de tips noteert op een klassenlijst zie je direct of de leerling die je een Tip geeft al eerder een Tip heeft gekregen. Als de Tip die je geeft de tweede is binnen deze periode, laat je de leerling weten dat dit de tweede Tip is en je geeft het advies de rest van de periode voorzichtig te zijn.

Een paar kanttekeningen t.o.v. de informatie in de linker kolom

De links beschreven werkwijze die hoort bij frontaal lesgeven (twee Tips per les per groep) pas je niet toe bij zelfstandig werken en huiswerk maken.

Bij zelfstandig werken en voor het maken van huiswerk is iedere leerling per periode individueel verantwoordelijk. Er is dus geen sprake van collectieve verantwoordelijkheid voor het verloop van zelfstandig werken! Een tip aan leerling 1 tijdens zelfstandig werken staat volledig los van de tip aan leerling 2.

Wel beperk je je zoveel mogelijk in het geven van Tips. Als je binnen een les twee leerlingen een Tip hebt gegeven voor zelfstandig werken adviseert VOH om het zelfstandig werken te onderbreken en de les te vervolgen met frontaal lesgeven.

Zo hebben jouw tips het effect van een steekproef en niet van een volledige scannen van wat er wel en niet in orde is.

4.2 Noteren Tips

bij frontaal lesgeven

Bij frontaal lesgeven noteer je Tips in je Tipboek. Dat is een klein opschrijfboekje.

Het voordeel van het noteren van Tips in een Tipboek is dat het minder tijd kost, je hoeft niet precies in de goede kolom bij de de juiste naam van een leerling een kruisje te zetten in een alfabetische lijst. Zo verlies je zo min mogelijk tijd tijdens frontaal lesgeven. Het noteren van een Tip in een klein boekje oogt vriendelijker dan een noteren op een alfabetische lijst.

Na afloop van je lessen, op een rustig moment schrijf je de door jou gegeven Tips die je tijdens frontaal lesgeven hebt genoteerd in je Tipboek, over op de lijst met namen die hoort bij frontaal lesgeven per periode (deze lijst is vergelijkbaar met die van Zelfstandig werken en Huiswerk maken).

4.2 Noteren Tips

bij zelfstandig werken en huiswerk maken.

Je loopt door de klas met de betreffende klassenlijst. Als je een leerling een Tip geeft tijdens zelfstandig werken of voor het niet maken van huiswerk, noteer je die Tip direct op de betreffende lijst. Per les geef je maximaal één Tip aan een leerling. Als een leerling in twee voorafgaande lessen een Tip kreeg, geef je in de derde les bij een nieuwe verstoring een Tijdrovende opdracht.

4.3 Grens aangeven

per les zichtbaar maken voor hele groep bij frontaal lesgeven

Aan het aantal Tips dat je per les geeft bij frontaal lesgeven zit een grens. Voor de leerlingen is het belangrijk, dat zij weten hoeveel Tips jij per les maximaal geeft én dat jij aan hen laat zien hoeveel Tips er al zijn gegeven. Dat doe je op een manier die voortdurend zichtbaar is voor de hele groep. Zo weten zij wanneer jouw grens in zicht komt. Als je twee Tips hebt gegeven, weten je leerlingen dat vanaf dat moment de kans bestaat dat jij een Tijdrovende opdracht uitdeelt.

Daarmee geef je je leerlingen preventief de gelegenheid hun gedrag aan te passen. Er zijn meerdere manieren om het aantal gegeven Tips bij frontaal lesgeven voor de klas zichtbaar te maken.

  1. Je kunt de grens aan geven met kruisjes, of getallen (1,2) op het bord
  2. Je kunt de grens aangeven met de Spiegelmap (zie PowerPoint met afbeeldingen die zelf kunt aanpassen). De iconen op de afbeeldingen van de Spiegelmap spiegelen letterlijk de sfeer. Hoe meer Tips, hoe meer de mondhoeken op de afbeelding naar beneden gaan. Door de Spiegelmap is het niet meer nodig om jouw eigen mondhoeken steeds meer naar beneden te laten gaan bij elke tip. Tijdens het geen van Tips blijft neutraal dan wel vriendelijk kijken.

Bij regelmatig gebruik van de Spiegelmap gaat deze voor jou werken als assistent op het gebied van orde. Loop je ernaartoe of pak je de map op, dan heeft dat op de leerlingen het effect dat ze direct rustig worden omdat ze daarmee voorkomen een Tip te krijgen.

Met de Spiegelmap voorkom en verhelp je veel onbedoeld- en bedoeld storend gedrag.

N.b. De Spiegelmap is een variant op een stoplicht waar leerkrachten in het basisonderwijs mee werken. Lees meer over de ontwikkeling van de Spiegelmap afbeeldingen bij ‘credits’ onderaan.

Bij elke Tip die je geeft, toon je een volgende afbeelding. Let op afbeeldingen met gezichtjes: Deze gezichtjes geven de ernst van de situatie aan zodat jij vriendelijk kunt blijven kijken!

4.3 Grens aangeven

bij zelfstandig werken en huiswerk maken

Je loopt door de klas met de betreffende klassenlijst. Als een leerling bij zelfstandig werken of voor huiswerk van jou een tweede Tip krijgt in deze periode (dat zie je direct, want je noteert het direct op de lijst) adviseer je deze leerling voorzichtig te zijn.  Je richt je daarbij alleen tot de betreffende leerling en zegt: “Dit is je twee Tip van deze periode, wees de resterende lessen van dit blok voorzichtig”.

De leerling aan wie je de tweede Tip geeft, geef je daarmee de kans voortaan beter te werken bij zelfstandig werken of om toch het huiswerk voortaan te maken. De eerste twee Tips hebben voor de leerling nog geen consequentie wat betreft tijd.

4.4 Grens per periode zichtbaar maken per individuele leerling bij frontaal lesgeven

Hoe vermijd je dat leerlingen andere leerlingen op scherp zetten en zelf de Tijdrovende opdracht ontwijken? Dat doe je door de Tips bij frontaal lesgeven ook per periode te noteren. Dat doe je na afloop van de lessen op een rustig moment. Als je dan ziet dat een leerling twee Tips kreeg in dezelfde periode, noteer je aan het begin van de volgende les de naam van deze leerling op het bord. De leerling weet dan dat jij bij nog een Tip direct een Tijdrovende opdracht geeft.  Je geeft deze leerling aan het begin van de les het advies zich de rest van de periode goed te gedragen, anders volgt een Tijdrovende opdracht. Door dit advies passen leerlingen hun gedrag preventief aan.

Deze manier van werken met een Tip bij frontaal lesgeven zorgt ervoor dat alle Tips effect hebben. Zou je de namen niet op het bord schrijven, dan kunnen bepaalde leerlingen er een sport maken om elke les de eerste of tweede Tip te krijgen die volgens afspraak zonder consequenties is. Daarmee geef je deze leerlingen de kans doelbewust ervoor zorgen dat niet zij maar andere leerlingen de Tijdrovende opdracht krijgen. Als je dat laat gebeuren, doet dit afbreuk aan de eerlijkheid van jouw aanpak.

4.5 Verschillen tellen Tips bij frontaal lesgeven in PO en VO

Primair onderwijs

In het PO heb je de hele dag dezelfde klas. Verdeel de dag daarom in delen en bepaal per deel het maximum aan tips. Bijvoorbeeld per les (taal/rekenen/Engels etc.) of per dagdeel (voor de kleine pauze, na de kleine pauze en de middag). Sluit de periode duidelijk af, bijvoorbeeld door een compliment te geven; ‘Jullie hebben je goed hersteld en rustig doorgewerkt’. Zet bij elk dagdeel eventuele visuele aanwijzingen (Spiegel de sfeer) weer in startpositie. Als je tijdrovende opdrachten hebt uitgedeeld, probeer die dan voor het volgende dagdeel op te lossen. Zo kun je het nieuwe dagdeel weer positief en zonder ruis starten.

Voortgezet onderwijs

Je hebt iedere klas doorgaans één lesuur of een blokuur.  Na iedere les heb je weer even afstand van elkaar waardoor je het nieuwe lesuur op een andere dag weer positief kunt beginnen

5 Hoe geef je een Tip bij een collectieve verstoring?

De Tips die  tot nu toe zijn besproken betroffen steeds één leerling. Tijdens frontaal lesgeven gebeurt het wel eens dat een klas collectief een bepaalde verstoring verzorgt zonder dat jij kan zien wie daarvoor verantwoordelijk is. Je leerlingen kunnen bijvoorbeeld allemaal een bepaald geluid maken of allemaal tegelijk propjes gooien als jij niet kijkt of allemaal praten als jij uitleg geeft. Geef dan de hele klas een algemene Tip. Noteer die Tip in je Tipboek en schrijf daarbij: Algemene Tip: Graag dierengeluiden weglaten. Ditzelfde noteer je ook op het bord. Als de klas collectief door je heen praat en ze daarmee verhinderen dat jij de Tip luid en duidelijk kunt geven, schrijf je de Tip op het bord. b.v Algemene Tip: Graag elkaar uit laten spreken.

Deze Tip telt mee en dat maak je de hele klas duidelijk met b.v. de Spiegelmap of een door het zetten van een kruisje op het bord. Voor iedereen komt de volgende stap, de Tijdrovende opdracht, dichterbij. Doorgaan met het collectief verstoren van de les is dan van je leerlingen minder aantrekkelijk.

Als de grens is bereikt, geef je kies je één leerling uit en die geef je een Tijdrovende opdracht. Deze leerling kan dan protesteren door te zeggen dat iedereen stoorde. Jij geeft dan aan: “Je kunt nu stoppen met dit gedrag, anders moet ik je helaas een grotere Tijdrovende opdracht geven”.

6 Samenvatting aansturen met Tip

Tips kun je geven met een glimlach. Met een positief geformuleerd Tip stuur je effectief bij. Je versterkt het effect van de Tip door deze te noteren en te tellen.

Tips

  • Wacht niet te lang met het geven van Tips, je hebt dan de kans dat je toch weer boos wordt of gaat waarschuwen.
  • Geef af en toe een leerling een Tijdrovende opdracht. Pas als je een Tijdrovende opdracht hebt uitgedeeld en deze is ingeleverd door de leerling vermijden andere leerlingen het krijgen van een Tip en vermindert het aantal verstoringen van je les. Pas nadat je de eerste Tijdrovende opdracht gegeven hebt, begrijpen je leerlingen dat een Tip een vooraankondiging is van bijsturen.
  • Een vaak over het hoofd geziene reden voor storend gedrag is bijziendheid. Sommige leerlingen schamen zich voor hun bril en zetten deze daarom  niet op. Zonder bril kunnen ze niet lezen wat er op het bord staat. Als je de indruk krijgt dat ze de informatie van het bord niet kunnen lezen, test dan tijdens een persoonlijk gesprek of ze goed op het bord kunnen zien. Als je merkt dat ze niet goed in de verte zien, geef dat dan door aan de mentor en de schoolleiding.

7 Video

Het effect van een Tip gefilmd in een niet geregisseerde setting

Bij dit fragment zitten een aantal leerlingen klaar om te gaan optreden. Zij zijn onrustig, en de klas ook.

Bij 2.17 vraag de docent aandacht met het vuurtorengebaar (Een gebaar dat vraagt om stilte). Dat heeft niet het gewenste effect.

Bij 2.32 pakt de docent de Spiegelmap en vertelt dat hij nogmaals het stiltegebaar gaat tonen en dat wie dan doorpraat een Tip krijgt.

Bij 2.46 maakt de docent voor de tweede keer het stiltegebaar. Nu is het helemaal stil.

Het effect van deze drie handelingen is dat leerlingen stoppen met onderling praten en aandacht geven aan de presentatie van hun medeleerlingen

Merk op dat de docent nog geen Tip heeft gegeven maar dat het effect dat hij beoogde, aandacht voor de les, wel tot stand komt mede door de Spiegelmap.

Hoe laat je iets stoppen?

Aandacht vragen van je leerlingen, kan op meerdere manieren.

Een verhaal van Soren Kierkegaard over de koetsier van de koning

N.b. De zweep is hier een metafoor voor een actie die oproept tot stilte en aandacht. Bij Vriendelijk orde houden vraagt een docent om stilte door het maken van het vuurtorengebaar of het onhoorbaar tonen van de Spiegelmap met telbare Tips die elk een eigen kleur hebben.

9 Credits

Stephanie Heeren – Docent Nederlands

Om werkelijk vriendelijk orde te kunnen houden, gebruiken veel docenten inmiddels de gevleugelde uitspraak van Stephanie Heeren: Jongens en meisjes: Ik ga dit jaar werken met Tips! De eerste twee zijn gratis, de derde gaat je tijd kosten!
Dit de kortst mogelijke introductie aan je leerlingen van Vriendelijk orde houden!

Linda Timmermans – Linda volgde de cursus en geeft muziekles op het VO.

Herkomst Tipboek
Het boekje waar je Tips in schrijft tijdens frontaal lesgeven noemde gaf Linda de naam Tipboek. Linda volgde de cursus en geeft muziekles op het VO.

Kees de Heus – Docent Aardrijkskunde en maker van eindexamens Aardrijkskunde

Herkomst Spiegelmap:
Kees de Heus vertelde aan Johan ’t Hart dat leerkrachten in het basisonderwijs werken met een stoplicht. Groen oranje rood. Toen Johan hier samen met Peter van der Bosch voor het eerst mee gingen werken maakten zij een powerpoint die op het bord te zien was. Bekijk deze link: https://www.vriendelijkordehouden.nl/over-ons/inspiratie/
In een video uit 2013 vertellen leerlingen en docenten over deze aanpak.
Omdat de PowerPoint afleidde van het overige bordgebruik, maakten Johan en Peter de Spiegelmap. Bij de eerste versie van het stoplicht liet Vriendelijk orde houden een powerpoint zien met een als laatste rode afbeelding die aangaf dat een leerling de les moest verlaten. Hier is van afgestapt omdat het ons beter leek zo min mogelijk leerlingen uit de les te verwijderen. Overgebleven zijn nu (blauw) de les verloopt goed, het is niet nodig om bij te sturen. Vergelijk dit met een stoplicht dat uit staat. Groen (1 tip – je mag doorrijden). Oranje (2 tips – je moet bijna stoppen). Bij een stoplicht komt na groen en oranje de kleur rood. Dat vertaalt zich in de huidige opzet niet in een rode afbeelding, maar in een Tijdrovende opdracht. Voorheen stuurden Johan en Peter bij een rode afbeelding een leerling uit de les. Nu raadt VOH docenten en leerkrachten aan een Tijdrovende opdracht te geven en is het vrijwel niet meer nodig een leerling uit de les te verwijderen.
De iconen op de afbeeldingen van de Spiegelmap geven aan hoe tevreden een docent is. Deze toevoeging is bedacht door docenten van een school die meedeed aan First ID projecten van Rapucation.