2.3 Verwachtingsmanagement

Met verwachtingsmanagement maken docenten duidelijk wat leerlingen te doen staat bij de start van een nieuwe activiteit. Bij het voorbereiden van een les hebben zij een beeld voor ogen van wat de leerlingen in de les gaan doen, zij verwachten iets van de leerlingen. Met verwachtingsmanagement maken zij deze verwachtingen efficiënt en effectief aan de leerlingen duidelijk. De leerlingen weten dan bijvoorbeeld welke spullen ze moeten pakken en wat ze daar mee gaan doen. Zo gaat iedereen rustig en gericht aan het werk.

Met verwachtingsmanagement zorg ik voor duidelijkheid en help ik mijn leerlingen om snel aan de slag te gaan.

Nu beantwoorden

Hoe maak ik tot op heden mijn verwachtingen duidelijk? Welke informatie toon ik op het bord, welke geef ik mondeling?

Thuis beantwoorden

Hoe maak ik in de toekomst mijn verwachtingen aan de klas duidelijk?

Introductievideo

Verwachtingsmanagement

Door op het bord te tonen wat je van leerlingen verwacht én door leerlingen aan te sporen die daar niet direct op reageren, laat je de les soepel verlopen.

Voorbeelden verwachtingsmanagement PO

Op digiborden van het PO zitten allerlei handige tools die je in kan zetten voor je verwachtingsmanagement:

  • Als je wilt dat de groep sneller reageert op jouw Verwachtingsmanagement, stuur je dit als volgt aan: “Als ik straks ga zitten, verwacht ik dat je alles in orde hebt” Ondertussen bereid je zelf ook iets voor zodat het er niet uitziet alsof jij zit wachten. Daarmee bepaal jij de timing. Er kunnen nu twee dingen gebeuren. De leerlingen maken snel alles in orde óf jij vindt dat het niet snel genoeg gaat. In dat laatste geval ga je zitten, kijk je rond en loop je vervolgens naar een leerling. Als de leerling dan niet direct alles in orde maakt, geef je een Tip.
  • Op het Prowise digibord zitten geluiden van verschillende muziekinstrumenten. Deze kun je inzetten om een signaal af te geven zonder dat je daar iets bij hoeft te zeggen. Bijvoorbeeld: als het drumstel klinkt, wil de juf met de les beginnen. In de 10 seconden dat dit geluidsfragment duurt, stop je met praten, kijk je naar het bord en wacht je rustig totdat het geluidsfragment is geëindigd.
  • Kies met elkaar een liedje dat je aanzet tijdens het opruimen. In de minuten dat dit liedje duurt, maken de leerlingen hun werk af en beginnen met opruimen. Spreek van tevoren duidelijk af wat er van ze verwacht wordt als dit liedje is afgelopen. Bijvoorbeeld: je tafeltje is leeg, je zit op je plek en je bent stil. Eventueel kan je nog extra aanwijzingen op het bord typen.
  • Als de leerlingen ’s ochtends of na de pauze binnenkomen is het handig om de leerlingen meteen aan het werk te zetten. Dan heb je minder kans op drukte en leerlingen die door de klas gaan zwerven. Bijvoorbeeld: pak je tablet en maak alvast som …. Pak je leesboek en zoek alvast een plekje om te (chill) lezen etc.

Voorbeelden verwachtingsmanagement VO

Bij deze voorbeelden zien de leerlingen instructie op het bord:

  • Als de leerlingen ’s ochtends of na de pauze binnenkomen is het handig om de leerlingen meteen aan het werk te zetten. Dan heb je minder kans op drukte en leerlingen die door de klas gaan zwerven. Bijvoorbeeld: pak je tablet en maak alvast som …. Pak je leesboek en zoek alvast een plekje om te lezen etc.’
  • Pak de spullen die horen bij het onderwerp dat je hebt gekozen in de vorige les en ga de eerste vijf minuten stil zelf aan het werk. Als je een vraag hebt, schrijf die dan op en leg die naast je neer.
  • Een andere uitgebreidere vorm van verwachtingsmanagement: Drie magneten om aankondigingen op te hangen: 1) Agenda, 2) Doe direct, 3) Leerdoelen.
  • Bij lokaalwisselingen is het soms lastig om de omstandigheden naar je hand te zetten. Het opstarten van de computer en inloggen kost enige tijd. Soms kom je in een lokaal waarbij je de computer nog moet opstarten waardoor je je verwachtingen niet op het bord kunt projecteren. Om toch goed voorbereid voor de dag te komen de volgende tip: Als alternatief voor instructie op het bord op het bord schrijf je jouw verwachtingen op een A3. Voordat je de klas binnenlaat, zet je eerst de computer aan en plaats je de A3 op een voor iedereen zichtbare plaats; dan pas laat je de leerlingen binnen en begroet je ze. Zo heb je ondanks de wisseling van lokaal toch je verwachtingsmanagement op orde én heb je tijd om aan het begin van de les een praatje te maken met je leerlingen (Kennismaken).
  • Als bepaalde wisseling bij een klas lang duurt vraag je aan de groep: “Hoe snel denken jullie dat jullie deze wisseling kunnen maken?” De klas maakt dan vermoedelijk een zeer scherpe inschatting. Vraag ze dan weer terug te gaan naar de vorige situatie en test dan met een timer of de klas hun inschatting in de praktijk klopt. Het spelelement maakt dat de leerlingen zich doorgaans maximaal inzetten voor deze race.

Inleiding verwachtingsmanagement

Verwachtingsmanagement is een deelgebied van de invalshoek Duidelijk van Vriendelijk orde houden (VOH) en is te zien als een losse module. Met deze module geef je je leerlingen aanwijzingen per werkvorm en daarmee maak je orde.

Concreet gedrag stuur je aan met verwachtingsmanagement. Vriendelijk orde houden adviseert deze aanwijzingen altijd concreet en positief te formuleren. ‘Positief’ betekent dat je alleen formuleert welke gedrag/acties/handelingen je wél verwacht te zien. (‘Negatief’ zou inhouden dat je formuleert welk gedrag je niet wenst te zien, maar dat doe je juist niet.) Met verwachtingsmanagement neem je het initiatief wat betreft de gebeurtenissen die binnenkort plaatsvinden in de les.

Naast algemene aanwijzingen voor hoe iedereen aan het werk dient te gaan, is het vaak ook nodig om een aantal praktische zaken toe te lichten. Die aanwijzingen geef je als het helemaal stil is (zie video hieronder bij na 56 seconden).

Verwachtingsmanagement is samen met onderwijsdoelen en kader onderdeel van de invalshoek Duidelijk

Bekijk het overzicht van Vriendelijk orde houden.

Inhoud

  1. Belang van verwachtingsmanagement
    1.1 Wel verwachtingsmanagement
    1.2 Geen verwachtingsmanagement
    1.3 Starten met verwachtingsmanagement
  2. Toelichting verwachtingsmanagement
    2.1 Verwachtingsmanagement bij zelfstandig werken
    2.2 Complimenten
    2.3 Valkuil complimenten
    2.4 Toezien op uitvoering van verwachtingsmanagement
  3. Samenvatting
  4. Video
  5. Credits

1 Belang van verwachtingsmanagement

1.1 Wel verwachtingsmanagement

Bij binnenkomst zien je leerlingen welke spullen ze moeten pakken. Als je ziet dat een leerling de gevraagde spullen niet pakt, wijs je eerst op het bord (waar staat dat ze de spullen horen te pakken) en daarna wijs je naar de tas van de leerlingen terwijl met een vragende blik (zie video ‘de ideale les’ hieronder bij 27 seconden). Als je dit elke les doet, raakt iedereen hieraan gewend en gaat iedereen snel aan het werk. Jij bepaalt het moment waarop je nieuwe informatie met de klas wilt delen. Ook als je wisselt van werkvorm krijg je met verwachtingsmanagement snel alle aandacht.

1.2 Geen verwachtingsmanagement

De leerlingen komen binnen en zien geen concrete instructie. Sommige leerlingen pakken alvast de spullen waarvan ze vermoeden dat ze die nodig hebben, anderen praten (luidruchtig) met elkaar. Om de aandacht te trekken, verhef je je stem en het duurt geruime tijd voordat de leerlingen stil zijn. Pas dan kun je vragen of ze hun spullen willen pakken.

1.3 Starten met Verwachtingsmanagement

Je kunt op elk moment starten met duidelijk instructie geven voorafgaande aan een onderdeel van de les.

2 Toelichting verwachtingsmanagement

Nu volgt een beschrijving van een getailleerde manier van instructie geven, vervolgens lees je over de functie van complimenten en daarna volgt de beschrijving van de valkuil bij complimenten.

2.1 Verwachtingsmanagement bij zelfstandig werken

Net als de start van een les zijn overgangen van frontale instructie naar zelfstandig werken een potentiële bron van onrust. Daarom is het belangrijk om juist op die momenten je verwachtingen goed en efficiënt over te brengen. Een volledige instructie voor het zelfstandig werken omvat zes punten:

  1. Taakinhoud
  2. Aanpak
  3. Hulpbron­nen
  4. Duur
  5. Wijze van nakijken
  6. Vervolgtaak voor leerlingen die eerder klaar zijn.

Zie verder o.a. Ebbens (2005)

Het idee achter het geven van deze volledige instructie is dat je voorkomt dat leerlingen na de start van het zelfstandig werken veel vragen gaan stellen, waardoor stagnatie ontstaat, met een onrustige situatie als gevolg. Indien je al die informatie mondeling geeft, dan loop je het risico dat de leerlingen deze niet (kunnen) onthouden en de uitleg zijn doel voorbijschiet. Wat je kunt doen is een samenvatting van deze volledige instructie op het bord te projecteren, of om deze volledige instructie samen met de opdracht beschikbaar te stellen op internet. De zes punten van volledige instructie staan dan voor de leerlingen klaar. Als je de instructie op het bord projecteert, kunt je volstaan met een korte mondelinge uitleg en de leerlingen zien in één oogopslag – en blijven dat ook zien – wat de bedoeling is. Naarmate de leerlingen meer vertrouwd raken met volledige instructie bij het zelfstandig werken, zullen de instructies op het bord meer voor zichzelf gaan spraken en kun je deze bondiger formuleren.

2.2 Complimenten

Leerlingen die op een goede manier aan het werk gaan, in lijn met jouw verwachtingsmanagement laat je weten dat je dit waardeert, b.v. met duim omhoog.

Complimenten kun je zowel aan een afzonderlijke leerling geven als aan de hele klas. Leerlingen weten nu dat ze de juiste houding hebben en stellen jouw compliment op prijs. Door jouw waardering voor hun inspanningen werken ze graag voor jou.

“Vertaal een beloning in de toekomst naar een beloning in het nu. Dat is het recept voor een betere wereld… Beloning werkt als het individueel, direct, eerlijk en met controle is over het eigen lot.” Lame (2016)

Geef alleen complimenten als het resultaat werkelijk goed is. Als je te snel complimenten geeft, heeft dat een averechts effect. Onwillekeurig laat je dan merken dat half werk ook goed is. Met complimenten voor matige prestaties ondermijn je de noodzaak om hard te werken en om door te zetten. Dit pleit ervoor om leerlingen met hun prestaties met een app te laten beoordelen. Een app kan niet partijdig zijn, meet de werkelijke resultaten en is nooit vrijgevig met complimenten.

Als iemand bovengemiddeld presteert, geef deze leerling dan een compliment en stel deze leerling in de gelegenheid om andere leerlingen te helpen die moeite hebben met het betreffende onderdeel.

2.3 Valkuil complimenten

Het geven van een compliment aan een leerling heeft risico’s, zowel voor ‘begaafde’ leerlingen als voor leerlingen die hard moeten werken voor een goed resultaat. Deze risico’s zijn de afgelopen jaren uitgebreid onderzocht en hebben een grotere bekendheid gekregen. Kortweg komt het neer op het volgende. Als een kind met weinig inspanning een goed resultaat bereikt (vaak aangeduid als ‘begaafd kind’) en daar complimenten voor krijgt, dan kan het kind daar onzeker door worden omdat het dan het idee krijgt dat het altijd een goed resultaat moet halen om acceptabel te zijn. Aan de andere kant staat een kind dat veel moeite moet doen voor een goed resultaat en dat daardoor minder vaak complimenten krijgt. Ook dat kind kan daardoor het gevoel krijgen niet acceptabel te zijn. Het is daarom in zijn algemeenheid beter te letten op inspanning en daarop te complimenteren.

Meer informatie op de pagina beoordelen. Daar staat een stuk over ‘gezamenlijk beoordelen’.

2.4 Toezien op uitvoering verwachtingsmanagement

Jouw verwachtingen ten aanzien van je leerlingen heb je op het bord vertaald in een duidelijke instructie. Bij binnenkomst let je als eerste erop of je leerlingen de juiste spullen pakken. Verwachtingsmanagement is nog effectiever als je er ook op toeziet dat de leerlingen deze jouw overige instructie opvolgen. Doen ze dat niet, dan stuur je bij met korte controlevragen, lichaamstaal, een Tip of indien nodig met een Tijdrovende opdracht.

In de video hieronder na een minuut en 10 seconden, mogen leerlingen die zich goed hebben voorbereid een instrument pakken. Als een leerling de spullen niet in orde heeft, vraagt de docent deze alsnog te pakken. Een leerling nog niet goed is voorbereid, moet nog even wachten het pakken van een instrument. Zowel het pakken van spullen als wat leerlingen met die spullen doen staat beschreven in jouw verwachtingsmanagement. Van beide aspecten controleer je ook of leerlingen doen wat je vraagt.

3 Samenvatting

Met verwachtingsmanagement geef je per lesonderdeel aan welke acties je van de leerlingen verwacht. Leerlingen die weten wat hun te doen staat, gaan sneller aan het werk.

4 Video

Met verwachtingsmanagement geef je per lesonderdeel aan welke acties je van je leerlingen verwacht. Leerlingen die weten wat hen te doen staat, gaan sneller aan het werk.

Film: De ideale les

0.08 Aan het begin van de les zien de leerlingen op het bord wat de docent van ze verwacht.

0:27 Na het verwelkomen van binnenkomende leerlingen loopt de docent door de klas en spoort leerlingen aan, die niet aan het werk gaan met behulp van gebaren. Deze geluidloze aansporingen verstoren de rust in de klas niet. Met twee armen wijst de docent naar een leerling die zich niet voorbereidt. Indien dit nodig is, herhaalt de docent mondeling de instructie die op het bord staat.

0:56 Als iedereen zit en de juiste spullen voor zich heeft, geeft de docent enkele aanwijzingen. Daarbij is het belangrijk dat iedereen oplet en stil zit  en naar jou kijkt. Op die manier kun je je verwachtingen snel aan iedereen duidelijk maken.

1:10 Leerlingen die zich goed hebben voorbereid, die de aanwijzingen op het bord hebben opgevolgd, krijgen van de docent toestemming om aan de slag te gaan.

5 Credits

Eveline Busch – Bazalt Tijdens de ontmoeting tussen de organisaties Basalt en Vriendelijk orde houden, spraken wij af dat Eveline Busch zou meekijken bij een cursus Vriendelijk orde houden. Tijdens die cursus noemde zij de term ‘verwachtingsmanagement’. VOH gebruikt deze term bij de invalshoek ‘duidelijk’.