Orde maken – Inleiding

Docenten maken orde met de vijf invalshoeken van Vriendelijk orde houden (VOH). Zij maken orde door vriendelijk te zijn, duidelijk te zijn, door het aanbieden van een uitdagende lesinhoud en door gedrag van leerlingen te observeren. Als zij zien dat leerlingen goed aan het werk gaan, geven zij een compliment. Als een leerling de les verstoort, sturen zij het gedrag aan- of bij. Leerlingen nemen graag deel aan lessen van docenten die orde maken.

Ik kies één of meer invalshoeken uit om mijn lessen te verbeteren. Door orde te maken, verlopen mijn lessen in goede orde.

 

Nu beantwoorden:

Hoe besteed ik tot op heden aandacht aan orde maken?

Thuis beantwoorden:

Hoe besteed ik in de toekomst aandacht aan orde maken?

Orde Maken

Leerlingen onderstrepen het belang van orde maken: Ons uit de les sturen, daar heb je niets aan.

Vijf invalshoeken van VOH die bijdragen aan een goede orde:

  1. Vriendelijk
  2. Duidelijk
  3. Lesinhoud
  4. Observeren
  5. Aansturen en bijsturen

Inleiding

Drie principes liggen ten grondslag aan VOH

1 Alles wat aandacht krijgt groeit.

Groei geef je richting met een kader, je verhoogt de intrinsieke motivatie met onderwijsdoelen en je zorgt ervoor dat de les soepel verloopt met verwachtingsmanagement. De uitspraak ‘Opvoeden is loslaten’ vraagt van de docent leerlingen in vrijheid te laten groeien.

2 Wij nemen elkaars gedrag over.

Daarom geef je het goede voorbeeld, en merk je dat de leerlingen jouw voorbeeld overnemen. Op hun beurt nemen leerlingen deze houding van elkaar over.

Goede voorbeeld + aan- en bijsturen Vriendelijk orde houden

Leerlingen zien het afgesproken kader terug in jouw houding (Voorbeeldfunctie) en nemen jouw voorbeeld over. Zij zien dit voorbeeld terug in de manier waarop je lesgeeft én in de manier waarop je aanstuurt of bijstuurt.

3 Opvoeders op een lijn bij het aan- en bijsturen

Als opvoeders (ouders, docent en de leiding van de school) op een lijn zitten, valt er voor leerlingen geen wig te drijven tussen de volwassenen. Deze samenwerking van volwassenen past bij deze uitspraak: ‘It takes a village to raise a child’ (Hulp leidinggevende).

Als een leerling de gewenste houding niet direct overneemt, stuur je eerst aan met lichaamstaal, dan met een Tip (beide manieren horen bij Aansturen) en indien nodig stuur je vervolgens bij met een Tijdrovende opdracht. Als een leerling deze opdracht niet inlevert, vraag je hulp aan je leidinggevende of aan ouders (beide manier, Tijdrovende opdracht en hulp vragen, horen bij Bijsturen).

Meerdere modules toepassen

Tot zover de drie principes die ten grondslag liggen aan VOH. Als je geruime tijd werkt aan deze drie punten door modules van VOH in je manier van lesgeven op te nemen, dan past de benaming motivatiecoach beter bij hoe je lesgeeft. Bekijk hier de checklist voor motivatiecoach.

Orde Maken

Hoe meer orde je maakt, hoe minder is het nodig is om gedrag van leerlingen aan- of bij te sturen. Alle inspanningen zijn erop gericht om elke leerling de kans te geven zich te ontwikkelen tot een:

Een sociale, intrinsiek gemotiveerde leerling die keuzes maakt, verantwoording neemt en zichzelf en anderen aanstuurt: een leerling die baas is van zichzelf.

Orde maken leidt op termijn tot een dynamisch systeem dat zichzelf in stand houdt

1 Vriendelijk

  • Voorbeeldfunctie: Jij geeft het goede voorbeeld en de meeste leerlingen nemen jouw voorbeeld over (Toon gewenst gedrag, geef aanwijzingen met lichaamstaal, reguleer je energie)
  • Kennismaken: Je creëert elke les momenten waarbij kennismaken met elkaar centraal staat.

2 Duidelijk

  • Onderwijsdoelen maken duidelijk waaraan we werken.
  • Het kader geeft aan hoe we ons tijdens het werken aan de onderwijsdoelen gedragen.
  • Met verwachtingsmanagement geef je per lesonderdeel geef je concreet aan wat je van je leerlingen verwacht.

 3 Lesinhoud

  • Vrijheid
    Naast structuur bied je leerlingen een zekere mate van vrijheid waarbij je erop vertrouwt dat ze met deze vrijheid op een verantwoordelijke manier omgaan. Binnen die twee polen ontwikkelen leerlingen zich tot unieke personen die op hun eigen wijze hun verantwoordelijkheid nemen en op positieve manier omgaan met jouw lesaanbod.
  • Werkvormen
    Bij docentgestuurd onderwijs ben jij de bepalende factor. Je biedt structuur. Daarbij past de benaming docent.
    Bij leerlinggestuurd onderwijs geef je leerlingen het initiatief. Naast het kiezen van onderwerpen door leerlingen of het door hen laten bepalen van de volgorde van werken, kun je denken aan: leerlingen geven zichzelf les, leerlingen geven elkaar les, een leerlingen toetst zichzelf met een app, leerlingen toetsen elkaar in spelvorm met een app, geven ergens leiding aan, raadplegen deskundigen, vervullen een voorbeeldfunctie of organiseren iets. Bij het begeleiden van die vrijheid past de functie ‘motivatiecoach’.
    In beide gevallen verbetert samenwerking de resultaten.
  • Beoordeling
    Jij beoordeelt je leerlingen én geeft hen de kans jou te beoordelen met als doel elkaars ontwikkeling te versterken. Feedback van leerlingen helpt jouw bij het verbeteren van je  lesmateriaal en jouw stijl van lesgeven.

4 Observeren

  • Observeer lichaamstaal
  • Observeer taalgebruik

Observeren is de verbindende schakel tussen de vijf invalshoeken van VOH:

Door te letten op lichaamstaal en taalgebruik van leerlingen krijg je al snel een indruk van hun stemming en intenties. Je merkt dan op dat de meeste leerlingen zich positief opstellen en je merkt op welke leerling de les verstoort, je ziet twee reacties:

  1. Positieve reacties op de les
  2. Een verstoring van de les

Leerlingen die op een positieve manier aan de slag gaan, geef je een compliment. Daarmee moedig je ze aan door te gaan op de ingeslagen weg. Een compliment geef je eenvoudig met lichaamstaal (duim omhoog).

5 Aansturen en bijsturen

Een leerling die de les verstoort, stuur je eerst aan- en dan bij met één of meer van deze vier handelingen.

5.1 Aansturen met lichaamstaal
5.2 Aansturen met Tip
5.3 Bijsturen met Tijdrovende opdracht
5.4 Bijsturen met hulp leidinggevende

Negatief gedrag beloon je niet door een leerling eruit te sturen (zie video hierboven).

Samenvatting

Je maakt orde door duidelijk en vriendelijk te zijn, door het aanbieden van een uitdagende lesinhoud. Daarmee geef je je leerlingen de kans om constructief aan het werk te gaan. Je vertrouwt erop dat je leerlingen op een verantwoordelijke manier omgaan met de geboden vrijheid. Als je ziet dat leerlingen zich op een goede manier inzetten, stimuleer je ze met een  compliment (duim omhoog).

Doordat je het gedrag van leerlingen observeert, zie je snel of een leerling de les verstoort. Die leerling stuur je aan- of bij waarna de leerling, net als de overige leerlingen, op een positieve manier gebruik maakt van de door jou geboden kansen

Wil je dat jouw leerlingen ook buiten jouw lokaal profiteren van orde maken? Zet Vriendelijk orde houden dan schoolbreed in.

Credits

Jan Wolters – Docent muziek en opleider conservatorium docent muziek. “Als het op orde aankomt, ben je te laat”.
Gert Biesta – Professor aan meerdere universiteiten. Aan Orde Houden gaat Orde Maken vooraf. Gert Biesta heeft ons hierop gewezen. Vanaf 2021 staat bij VOH orde maken centraal. Orde houden heet bij VOH: Aansturen en bijsturen.
José Caballero – Docent Scheikunde en voorzitter van de Stichting Rapucation Opvoeden is loslaten. Je kunt je leerlingen loslaten als je vertrouwen in ze hebt. José wees ons hierop.