3. Lesinhoud

Lesinhoud is een van de vijf invalshoeken van Vriendelijk orde houden (VOH).  De docent verzorgt een uitdagende lesinhoud en maakt daarmee orde. Enerzijds biedt de docent structuur en anderzijds geeft de docent leerlingen ruimte voor eigen initiatief. Wederzijdse beoordeling versnelt ieders ontwikkeling.

Ik bereid een omgeving voor waarbij mijn leerlingen een onderwerp kiezen en bepalen op welke manier ze daarmee aan de slag gaan. Ik raad ze aan daarbij hun medeleerlingen of deskundigen te raadplegen. Zelf stel ik als coach vooral vragen. Voorafgaande aan de eindpresentatie vraag ik aan een leerling zichzelf te beoordelen. Wat betreft de basisstof gebruiken mijn leerlingen een app om op een zelfgekozen tijdstip te controleren of ze deze beheersen. Mijn leerlingen zijn zo druk met hun eigen plannen bezig dat ze vergeten de les te verstoren.

“De Amerikaanse psycholoog bij wie de revolutie in het denken over motivatie begon, Edward Deci, gelooft dat de vraag niet langer is hoe we elkaar motiveren. De echte vraag luidt: hoe scheppen we een samenleving waarin mensen zichzelf motiveren? Deze vraag is niet links of rechts, en ook niet kapitalistisch of communistisch. We hebben het hier over een nieuwe beweging. Over een nieuw realisme. Want niets is krachtiger dan mensen die doen wat ze doen omdat ze het willen doen”. Bregman (2019)

“De scheppingsdaad impliceert een scheiding. Iets wat verbonden blijf met de schepper is maar half geschapen. Scheppen is iets over laten nemen wat eerder niet bestond, en daarom is het nieuw. En het nieuwe is onscheidbaar van pijn, want het is alleen”. Berger (2021), John

Nu beantwoorden

Hoe zorg ik nu voor een uitdagend lesaanbod?

Thuis beantwoorden

Hoe zorg ik in de toekomst voor een uitdagend lesaanbod?

Introductievideo Lesinhoud

Voorbeelden

Zie de onderstaande artikelen voor meer informatie over Lesinhoud.

Meer voorbeelden:

Vakoverstijgende modules bij geofutureschool.nl

Betekenisvol onderwijs – Vriendelijkordehouden.nl

Inleiding

Enerzijds hebben leerlingen behoefte aan structuur en anderzijds hebben ze behoefte aan eigen initiatief. Tussen beide polen stuur je je leerlingen én laat je ze vrij om zo hun ontwikkeling te stimuleren. Feedback bij hun eigen plannen, helpt hen in hun ontwikkeling. Omgekeerd vraag je je leerlingen ook om feedback op jou lesmateriaal. Door deze wederzijdse beoordeling is het duidelijk dat iedereen zich ontwikkeld, leerling en docent.

In het schoolprogramma staat vermeld waaraan leerlingen aan het einde van hun schoolloopbaan aan moeten voldoen. Jij bepaalt voor een groot deel hoe de leerlingen aan deze eisen voldoen.

Door leerlingen zelf te laten bepalen wanneer ze aan basisstof werken én ze de kans te geven zichzelf met een app te beoordelen, verkrijgen leerlingen niet alleen kennis van de basisstof. Ze leren daarmee ook plannen en verantwoordelijkheid nemen. De mogelijkheid  om in duo’s via een spel samen je niveau op het gebied van de basisstof  te toetsen en onderling te vergelijken, is hierbij een extra stimulans.

Een uitdagende lesinhoud is een van de vijf aspecten die bijdragen aan een goede orde.

  1. Vriendelijk
  2. Duidelijk
  3. Lesinhoud (deze pagina)
  4. Observeren
  5. Aansturen en bijsturen

Inhoudsopgave

  1. Volgorde van werken
  2. Vrijheid
    2.1 Structuur – gesloten opdrachten
    2.2 Creatief – open opdrachten
  3. Werkvormen
    3.1 Docentgestuurd onderwijs
    3.2 Leerlinggestuurd onderwijs
    3.3 Samenwerken
  4. Beoordeling
  5. Wel of geen keuzes
    5.1 Wel keuzes
    5.2 Geen keuzes
  6. Samenvatting

1 Volgorde van werken

Nog voordat je met een nieuwe groep gaat werken bereid je lessen voor. Tijdens het voorbereiden van lessen is het aan te raden te zoeken naar mogelijkheden om leerlingen (een deel van) hun eigen ontwikkeling vorm te laten geven. Voor de leerlingen is het onderwijs dan aantrekkelijker en persoonlijker. Daarmee maak je orde.

Als je een nieuwe groep voor het eerst ziet, stel je dan vriendelijk op, ook al is de groep onrustig. Zou je hun onrust overnemen, dan geef je op dat moment niet het goede voorbeeld.

De eerste keer dat je de aandacht van de groep hebt, bespreek je direct het kader waarbij je aangeeft dat jij van iedereen, en dus ook van jezelf, verwacht vriendelijk en duidelijk te zijn. Pas als je het kader hebt besproken, begin je met  aansturen en indien nodig bijsturen van gedrag.

Als je kennis hebt gemaakt met je leerlingen is het tijd om inhoudelijk aan de slag te gaan. Vraag je leerlingen dan om op een verantwoordelijke manier om te gaan met de door jou geboden vrijheid en heb er vertrouwen in dat de leerlingen dat vertrouwen niet zullen beschamen.

2 Vrijheid

De scheppende kracht lijkt, vooral om middelbare scholen, op een zijspoor beland“. Michel Couzijn

Hoe bepaalt een leerling wat voor volwassene hij of zij wil worden? Een leerling komt daar achter als je hem of haar de vrijheid geeft om zelf beslissingen te nemen. Leerlingen die zelf iets maken, zelf iets scheppen, kunnen daar trots op zijn. Op het navolgen van anderen eigenlijk niet. Vandaar dit pleidooi voor het geven van vrijheid.

Naast kwalificatie staat er in de onderwijsdoelen ook persoonsvorming. Juist die persoonsvorming komt aan bod als je je leerlingen vrijheid geeft. Meer informatie over de onderwijsdoelen vind je bij de invalshoek van VOH Duidelijk. De vrijheid om zelf keuzes te maken draagt bij aan persoonsvorming.

Valt dit te combineren met het behandelen van basisstof?

Bij het beroepsonderwijs valt de hoeveelheid stof die je moet behandelen nog mee. Bij het voorgezet onderwijs kan het voorkomen dat leerlingen 7 uur achter elkaar bij verschillende docenten dienen op te letten. Leerlingen hebben een een beperkte spanningsboog wat betreft aandacht. Als jij veel zendt, en de leerlingen moeten lang tijd naar jou luisteren, dan roep je daarmee ordeproblemen op. Daarom pleit VOH ervoor om leerlingen min of meer zelfstandig met de stof te laten omgaan. Daarbij geef je ze deze keuzemogelijkheden:

  1. De vrijheid om op een eigen manier met een vak aan het werk te gaan
  2. Het zelf mogen bepalen of ze om aan de slag te gaan met een gesloten opdracht of om op een creatieve manier aan de slag te gaan met een open opdracht.
  3. Het maken van een eigen planning van werkzaamheden
  4. Zelf het moment bepalen van toetsing met een app (zie Beoordeling)

2.1 Structuur – gesloten opdrachten

Bij gesloten opdrachten bedenk jij de opdracht, jij structureert. Hoe laat je gesloten opdrachten samen gaan met vrijheid?

  1. Laat leerlingen zelf het moment bepalen waarop ze er aan een gesloten opdracht werken.
  2. Laat leerlingen zichzelf toetsen met een app of laat ze elkaar overhoren, hierdoor krijgen zo een reëel beeld van hun niveau.

2.2 Creatief – open opdrachten

De leerling bedenkt zelf de opdracht en de manier van uitvoeren. Leerlingen ronden open opdrachten af met een presentatie. Zowel de leerling als jijzelf beoordeelt de presentatie en samen vergelijken jullie de cijfers. Jij bepaalt het uiteindelijke cijfer. Zie het punt beoordeling hieronder.

Zie beoordeling

3 Werkvormen

Vriendelijk orde houden (VOH) maakt onderscheidt tussen leerlinggestuurd- en docentgestuurd onderwijs. Elementen van beide stijlen zijn doorgaans in één les terug te vinden. Jij bepaalt zelf bij welke stijl het accent ligt.

Lees meer over docent- en leerlinggestuurd bij dit praktijkvoorbeeld.

3.1 Docentgestuurd onderwijs

Bij docentgestuurd onderwijs ligt het initiatief om aan de slag gaan met een vak bij de docent. Denk hierbij aan een start met frontaal lesgeven waarna je leerlingen met een gerichte opdracht van jou aan de slag gaan.

3.2 Leerlinggestuurd onderwijs

Bij leerlinggestuurd onderwijs stelt een leerling (voor een deel) zelf doelen en realiseert deze met hulp van medeleerlingen en deskundigen. De docent stelt zich op als coach. Zo komen individuele talenten aan het licht die vragen om individuele beoordeling. Ook uniforme opdrachten met centrale toetsing zijn onderdeel van leerlinggestuurd onderwijs.

Ik bereid een omgeving voor waarbij mijn leerlingen een onderwerp kiezen. Daarna bepalen zij op welke manier ze met dat onderwerp aan de slag gaan. Ik raad ze daarbij aan hun medeleerlingen of deskundigen te raadplegen. In de rol van coach, stel ik mijn leerlingen vooral vragen. Voorafgaande aan de eindpresentatie vraag ik aan een leerling zichzelf een cijfer te geven. Wat betreft de basisstof gebruiken mijn leerlingen een app om op een zelfgekozen tijdstip te controleren of ze deze beheersen.

De Amerikaanse psycholoog bij wie de revolutie in het denken over motivatie begon, Edward Deci, gelooft dat de vraag niet langer is hoe we elkaar motiveren. De echte vraag luidt: hoe scheppen we een samenleving waarin mensen zichzelf motiveren? Deze vraag is niet links of rechts, en ook niet kapitalistisch of communistisch. We hebben het hier over een nieuwe beweging. Over een nieuw realisme. Want niets is krachtiger dan mensen die doen wat ze doen omdat ze het willen doen (Bregman (2019).

Tip van VOH

Om leerlinggestuurd onderwijs met succes toe te passen, raadt VOH aan om meerdere invalshoeken te combineren. Je maakt orde met een uitdagende leeromgeving. Je observeert je leerlingen tijdens je les. Leerlingen waarvan jij vindt dat ze zich op een goede manier inzetten geef je als stimulans een compliment je én als je ziet dat een leerling de les verstoort, stuur je hem of haar efficiënt aan- of bij.

Lees meer

3.3 Samenwerken

De docent stimuleert leerlingen om samen het vak te ontdekken en expertise met elkaar te delen. Daarmee verandert het klassieke beeld van één docent met dertig leerlingen die doen wat hen is opgedragen in het beeld van dertig docenten met één coach.

Doordat ik mijn leerlingen de ruimte geef voor samenwerking en omdat ik ze stimuleer om elkaar les te geven, ontwikkelen ze zich niet alleen wat betreft hun cognitieve vaardigheden maar ontwikkelen ze zich ook in sociaal opzicht.

Horace Greeley: Maak een man tot slaaf en je vernietigt zijn ambitie, zijn ondernemingszin, zijn vermogens. Lepore (2018), Jill

Een citaat uit een artikel genaamd ‘Staat het geluk van de Nederlandse kinderen onder druk?’

In opdracht van UNICEF Nederland heeft het Trimbos-Instituut samen met Stichting Alexander en de Universiteit Utrecht, onderzoek gedaan in welke mate jongeren spanning of stress ervaren en op welke (positieve) manier zij hier zelf mee om gaan. Het onderzoek ‘Geluk onder Druk?’ geeft voor het eerst landelijke cijfers over stress, prestatiedruk en in hoeverre jongeren prestaties vergelijken met die van anderen. Op basis van het onderzoek wordt geadviseerd te investeren in het ontwikkelen van sociaal-emotionele vaardigheden van jongeren, zowel thuis als op school. Daarnaast pleit UNICEF om samen met jongeren te bekijken hoe de schooldruk kan worden verlaagd, voor een schoolklimaat waarin leerlingen gezien worden, zichzelf kunnen zijn en hulp kunnen vragen en voor meer dialoog.

Lees meer

4 Beoordeling

Beoordelen is onderdeel van de invalshoek Lesinhoud van Vriendelijk orde houden (VOH). De manier waarop een docent leerlingen beoordeelt, beïnvloedt hun manier van werken, hun intrinsieke motivatie en hun inzet.

Enerzijds geef ik cijfers, anderzijds bepaalt ik aan de hand van aantal cijfers dat ik een leerling geef (het aantal afgeronde opdrachten) het rapportcijfer. De inzet van een leerling is daardoor bepalend voor het rapportcijfer. Die inspanning zie ik terug tijdens zelfstandig werken.
Zo voorkom ik dat leerlingen onderling cijfers vergelijken of zich beperken tot minimale inspanning en een krappe voldoende op het rapport.

Lees meer

5 Wel of geen keuzes

Wel keuzes

Als je leerlingen zelf laat bepalen waaraan en hoe ze gaan werken, kiezen ze iets dat past bij hun eigen niveau en gaan ze in een eigen tempo aan de slag. Alle keuzes die een leerling maakt opgeteld, maken van hem of haar een uniek persoon.

Geen Keuzes

Hoe minder keuzes je een leerling laat maken, hoe minder het leren een persoonlijke tint krijgt.

Als je alle leerlingen vraagt om op hetzelfde moment hetzelfde te doen, krijg je onvermijdelijk te maken met niveauverschillen. Die verschillen kunnen schrijnend aan het licht komen. Een aantal leerlingen vindt de opdracht te moeilijk en een aantal te makkelijk. Als jij tijdens het voorbereiden van een les rekening houdt met deze verschillen (omdat de opdracht voor iedereen is) beperkt dit jouw mogelijkheden. Je zoekt dan naar een gemiddelde waar iedereen iets mee kan. Maar hoe dan ook: maak je het  te makkelijk, dan vervelen de snelle leerlingen zich en biedt de opdracht geen uitdaging. Maak je het te moeilijk dan is het onhaalbaar voor de minder snelle leerlingen

Allemaal dezelfde opdracht

6 Samenvatting

Een gevarieerd lesaanbod met keuzes voor leerlingen en mogelijkheden om zichzelf te toetsen vereist voorbereiding en een goede procesbegeleiding tijdens de les.

Op termijn betaalt deze voorbereiding samen met het begeleiden van de leerlingen tijdens de les zich terug met intrinsiek gemotiveerde leerlingen en goede prestaties.

Credits
Gert Biesta – www.gertbiesta.comGert Biesta heeft ideeën aangedragen voor de invalshoek Lesinhoud van VOH. Een onmisbare schakel bij Persoonsvorming (Een van de drie domeinen van Gert Biesta) is nu leerlinggestuurd onderwijs. In een mail aan Johan ’t Hart schreef Gert Biesta in 2015:
‘Het vraagt educatieve wijsheid van de docent die immer de keuzes maakt en bepaalt, iets nieuws inbrengt en de jongere helpt zich los te maken van de logica van diens eigen grillen. Een educatieve wijsheid die risico toelaat.
Nick Sorensen – Bath Spa UniversityIn 2014 stuurde Nick aan Johan ’t Hart een artikel op over Assessment. Dit artikel download je met deze link: https://www.vriendelijkordehouden.nl/wp-content/uploads/2020/07/Assessment-ARF_beyond_blackbox.pdf
Mede door dit artikel gaf Johan ’t Hart zijn muzieklessen vorm op de manier van assessment. Informatie over dit onderwerp was bij ‘Vriendelijk Orde Houden’ eerst te vinden bij het onderwerp ‘Assessment’, inmiddels is dit onderwerp hernoemd naar ‘Leerlinggestuurd onderwijs’ en is het nu onderdeel van de invalshoek van VOH Lesinhoud.
Evert Bisschop-BoeleIn 2017 onderzocht Kees van der Meer op uitnodiging van Evert Bisschop-Boele de muziekpraktijk van Johan ’t Hart. De aanleiding voor het onderzoek was dat Evert in 2015 een stuk schreef in het tijdschrift Kunstzone dat inhoudelijk voor een groot deel samenviel met de plannen van Johan ’t Hart.
De vragen die Kees en Evert stelden aan Johan ’t Hart over zijn muziekpraktijk en over zijn leerlinggerichte aanpak, hebben hem inzichten gegeven waarmee dit onderwerp mede is vormgegeven. Het onderzoek is beschikbaar bij het tabblad van deze site: Over ons
Jan Wolters – Docent Muziek en opleider aan het Conservatorium voor Docent muziek Jan adviseerde het onderwerp ‘Assessment’ voortaan ‘Leerlinggestuurd onderwijs’ te noemen. Deze nieuwe naam past veel beter bij de inhoud en maakt het onderwerp toegankelijk voor docenten.