4. Observeren

Observeren is een van de vijf invalshoeken van Vriendelijk orde houden (VOH). De docent en leerlingen letten op elkaars lichaamstaal en taalgebruik en krijgen zo een beeld elkaars intenties. Voldoet lichaamstaal of taalgebruik niet aan het kader dan is iedereen daarop aanspreekbaar.

Door op de lichaamstaal van mijn leerlingen te letten, merk ik hun stemming en kan ik daar beter en sneller op inspelen. Ik leg makkelijker contact. Als ik zie dat een leerling zich goed inzet dan geef met een gebaar (duim omhoog) een compliment.

Als ik zie dat een leerling mogelijk de les willen verstoren, dan stuur ik aan of stuur ik bij. Door direct een aanwijzing te geven in de vorm van een gebaar (dit hoort bij aansturen), voorkom ik dat de verstoring zich ontwikkelt.

Nu beantwoorden

Welke lichaamstaal en welk taalgebruik herken ik tot op heden als voorbode van storend gedrag?

Thuis beantwoorden

Op deze lichaamstaal en op dit taalgebruik ga ik in de toekomst nog meer letten.

Let op lichaamstaal

Let op taalgebruik

Nieuwsberichten op deze site over dit onderwerp

Inleiding observeren

Bij observeren past een rustige houding. Als je druk bezig bent, heb je minder oog voor wat er om je heen gebeurt.

Observeren is de verbindende schakel tussen de vijf invalshoeken van VOH waarmee je orde maakt:

  1. Vriendelijk
  2. Duidelijk
  3. Lesinhoud
  4. Observeren (deze pagina)
  5. Aansturen en bijsturen

Je let tijdens het observeren op lichaamstaal en het taalgebruik van leerlingen. Vooral lichaamstaal speelt bij de communicatie van leerlingen onderling een grote rol. Als jij die taal ook spreekt leg je sneller contact. Door te observeren, door zowel te letten op lichaamstaal als taalgebruik, krijg jij cruciale informatie over wat er bij leerlingen en in de klas gebeurt. Tijdens het observeren neem je zowel positieve als negatieve reacties waar.

  1. Een leerling gaat op een verantwoordelijk manier om met de geboden vrijheid. Deze leerling verdient een compliment.
  2. Een leerling verstoort de les. Deze leerling stuur je aan of stuur je bij.

Schoolbreed?

Wil je dat jouw leerlingen ook buiten jouw lokaal hiervan profiteren? Zet Vriendelijk orde houden dan schoolbreed in (Implementeren).

Inhoudsopgave

  1. Starten met observeren
  2. Relatie observeren tot onderwijsdoelen
    2.1 complimenten
  3. Voorboden van verstoringen
  4. Efficiënt handelen na een observatie
  5. Observeren lichaamstaal
  6. Observeren taalgebruik
  7. Wel of niet observeren
    7.1 Wel observeren
    7.2 Niet observeren
  8. Samenvatting
  9. Tip

1 Starten met observeren

Voordat je gaat observeren,

  1. toon je aan de groep een vriendelijke houding,
  2. heb je met de groep een duidelijk kader af gesproken dat geld voor iedereen, dus ook voor jou,
  3. bereidt je een uitdagende les voor.

Tijdens het observeren let je op het taalgebruik en de lichaamstaal van je leerlingen en je observeert hoe leerlingen op jouw voorbereiding en opdracht reageren. Door jouw voorbereiding is het aantal verstoringen dat je dan kunt verwachten klein. Alle verstoringen die die te maken hebben dat jij niet lekker in je vel zit, onduidelijkheid van jouw kant, of een opdracht voor de leerlingen waar jij niet tevreden over bent, vermijd je met de drie bovenstaande drie punten.

2 Relatie Observeren tot onderwijsdoelen

Doordat je orde maakt, de reacties van leerlingen observeert en indien nodig aan- en bijstuurt, kan iedereen ongestoord aan het werk. Het doel van het onderwijs staat centraal, alle aandacht gaat naar Kwalificatie, Socialisatie en Persoonsvorming.

2.1 Complimenten

Als je ziet dat leerlingen goed aan het werk gaan stimuleer je hun houding door ze een compliment te geven. b.v duim omhoog.

Een voorbeeld van een compliment uit het PO

Bloemblaadjes kleuren. De leerlingen zijn verdeeld over zes tafels. Op het bord staat voor elke tafel een bloem met vijf blaadjes. Als een groep bij de wisseling van activiteit goed meewerkt, kleurt de juf een bloemblaadje.

3 Voorboden van verstoringen

Voorboden bij lichaamstaal:

  • te grote gebaren
  • elkaar uitlachen
  • een provocerende houding
  • wegkijken / geen oogcontact / jou negeren
  • op een niet-open wijze aankijken (overdreven/uitdagend/boos/plagend/afwezig)
  • te dichtbij komen
  • gezichtsuitdrukking
  • ongepaste kleding(attributen) / ongepaste kledingopschriften
  • opvallende handelingen en ruwe gebaren
  • rondkijken en daarbij contact zoeken
  • niet gaan zitten / onderuithangen / achteroverzitten (stoel op twee poten) / vooroverhangen
  • hoofd op tafel / naar buiten staren
  • aan andermans spullen zitten
  • storende geluiden maken (bladritselen, penklikken, potloodtikken, tafeldrummen).

Voorboden taalgebruik

  • timbre van de stem
  • te luid praten
  • Straattaal
  • Krachttermen
  • generaliseren
  • Te veel nadruk leggen op
  • Luid praten
  • Discrimineren
  • Minachtend spreken over

4  Efficiënt handelen na een observatie

  1. Niets doen
    Als je merkt dat alles naar wens verloopt, hoef je niets te doen.
  2. Compliment
    Als leerlingen zich goed inzetten. geef je ze een onhoorbaar een compliment (duim omhoog).
  3. Bijsturen
    Passen  intenties van leerlingen niet bij het Kader (waarbij je zelf een voorbeeldfunctie vervult) dan stuur je eerste efficiënt aan en vervolgens stuur je bij. Daarmee geef je op een vriendelijke en duidelijke manier de grens aan.

Bijsturen staat of valt met een effectieve  maatregel. Verstoringen oplossen met alleen een blik op de leerling (Lichaamstaal) is niet effectief. Als een leerling ziet dat je een verstoring opmerkt en daar vervolgens geen effectieve maatregel aan verbindt, is daarna jouw blik niks meer waard. Het gevaar bestaat dan dat een verstoring verergert en dat je uiteindelijk een leerling uit de les verwijderd.

5 Observeren lichaamstaal

De docent observeert aan het begin van de les én in het verloop van de les de lichaamstaal van leerlingen en krijgt zo een beeld van hun stemming en intenties. Voldoet de lichaamstaal niet aan het kader dan stuurt de docent efficiënt aan- of bij.

“Door op de lichaamstaal van mijn leerlingen te letten, ben ik meer bewust van hun stemming en kan ik daar beter op inspelen. Ik leg makkelijker contact en ik zie direct wie mogelijk de les willen verstoren. Ik kan dan snel reageren. Zo kost orde handhaven mij minder energie.”

Lees meer

6 Observeren taalgebruik

Vriendelijk orde houden (VOH) adviseert zowel de docent als de leerlingen om zorgvuldig te formuleren. Taalgebruik dat niet past bij het kader stuurt de docent bij.

De docent neemt het initiatief om op een vriendelijke en zorgvuldige manier spreken en nodigt daarmee de leerlingen uit om op hun taal te letten.

“Ik let op mijn eigen woorden en ik let op het taalgebruik van mijn leerlingen. Zo gaat alle aandacht naar de les.”

Lees meer

7 Wel of niet observeren

7.1 Wel observeren

Door te observeren ben je in staat gedrag van leerlingen te stimuleren  en kun je ook snel een leerling die de les verstoort aan- of bijsturen.

7.2 Niet observeren

Als je niet observeert, zie je niet of leerlingen zich goed inzetten. Je vergeet dan complimenten te geven. Een gemiste kans om de leerlingen te stimuleren. Ook zie je niet dat een leerling de les verstoort en stuur je je dus ook niet aan- of bij. Mogelijk gaan nu ook andere leerlingen de les verstoren

8 Samenvatting

Door te observeren, ben je in staat je leerlingen te begeleiden, te stimuleren en kun je  efficiënt storend gedrag aan- of bijsturen.

9 Tip

Verwerk de manier waarop jij zelf observeert en non-verbaal aanwijzingen geeft in werkvormen. Daarmee bevorder je de samenwerking en cohesie in de groep.

Credits
Enero Moestalam – Kwaliteitszorg HkA / Docent dansEnero gaf Johan ’t Hart de opdracht een les alleen maar op lichaamstaal te letten. Voor Johan ’t Hart ging een wereld open. Hij zag direct hoe zijn leerlingen zich voelden en kon daarom beter op ze reageren. Enero heeft ervoor gezorgd dat we zijn advies aan cursisten doorgeven als onderdeel van observeren.
Rense Houwing – Redacteur Vriendelijk orde houdenRense heeft het onderwerp observeren als eerste benoemd. Nu is het één van de vijf invalshoeken van Vriendelijk orde houden.