4. Observeren

Observeren is één van de vijf invalshoeken van Vriendelijk orde houden (VOH). Docenten en leerlingen letten op elkaars lichaamstaal en taalgebruik en krijgen zo een beeld elkaars intenties.

Door op de lichaamstaal en taalgebruik van mijn leerlingen te letten, merk ik hun stemming en kan ik daar beter en sneller op inspelen. Ik leg makkelijker contact.

Nu beantwoorden

Welke lichaamstaal en welk taalgebruik herken ik tot op heden als voorbode van storend gedrag?

Thuis beantwoorden

Op deze lichaamstaal en op dit taalgebruik ga ik in de toekomst nog meer letten.

Let op lichaamstaal

Nieuwsberichten op deze site over de module gebruik lichaamstaal:

Let op taalgebruik

Nieuwsberichten op deze site over de module observeer taalgebruik:

Observeren is de verbindende schakel tussen de vijf invalshoeken van VOH waarmee je orde maakt:

  1. Vriendelijk
  2. Duidelijk
  3. Lesinhoud
  4. Observeren (deze pagina)
  5. Aansturen en bijsturen

Voorbeelden

Een lijstje met vragen voor je zelf en je leerlingen om te bepalen hoe vriendelijk en duidelijk je lesgeeft

Uitgebreide vragenlijst van VOH waarmee een cursist zichzelf begeleidt

Inleiding observeren

Observeren is de enige invalshoek die gericht is op waarnemen. De overige vier invalshoeken zijn actiegericht.

De invalshoek Observeren en de deelgebieden daarvan zijn te zien als losse modules. Met een of meer modules krijg je waardevolle informatie over (het gedrag van) je leerlingen en daarmee maak je orde. De deelgebieden van deze invalshoek zijn: Observeer lichaamstaal en Observeer taalgebruik.

Ongeacht de manier waarop je in het verleden je eigen leerlingen hebt geobserveerd, adviseert Vriendelijk orde houden (VOH) daarbij vooral te letten op lichaamstaal en taalgebruik.

Je kunt het beste observeren als je zelf rustig bent. Als je druk bezig bent, heb je minder oog voor wat er om je heen gebeurt.

Vooral lichaamstaal speelt bij de communicatie van leerlingen onderling een grote rol. Dat is hun vorm van communicatie Als jij hun taal ook spreekt, leg je sneller contact. Door te observeren, door zowel te letten op lichaamstaal als taalgebruik, krijg jij cruciale informatie over wat er bij leerlingen- en in de klas gebeurt. Tijdens het observeren neem je zowel positieve als negatieve reacties waar.

  1. Een leerling gaat op een verantwoordelijk manier om met de geboden vrijheid. Deze leerling verdient een compliment.
  2. Een leerling verstoort de les. Deze leerling stuur je aan of stuur je bij.

Schoolbreed?

Wil je dat jouw leerlingen ook buiten jouw lokaal profiteren van de module observeren? Zet Vriendelijk orde houden dan schoolbreed in (Implementeren).

1 Belang van observeren

1.1 Wel observeren

Na een observatie ben je in staat gedrag van leerlingen te stimuleren en kun je ook snel een leerling die de les verstoort aan- of bijsturen.

1.2 Niet observeren

Als je vergeet te observeren, zie je niet of leerlingen zich goed inzetten. Je vergeet dan ook complimenten te geven. Een gemiste kans om de leerlingen te stimuleren. Ook zie je niet dat een leerling de les verstoort en stuur je je dus ook niet aan- of bij. Mogelijk gaan nu ook andere leerlingen ook de les verstoren

1.3 Starten met observeren

Voordat je gaat effectief kunt observeren,

  1. bereid je je les voor,
  2. toon je aan de groep een vriendelijke houding,
  3. spreek je een duidelijk kader af dat geldt voor iedereen, dus ook voor jou.

Tijdens het observeren let je op het taalgebruik en de lichaamstaal van je leerlingen en je observeert hoe leerlingen op jouw voorbereiding en opdracht reageren. Met deze voorbereiding is het aantal verstoringen dat je dan kunt verwachten klein. Veel verstoringen voorkom je bij voorbaat door op de zojuist genoemde punten te letten.

Keuzes

Nog voordat je met een nieuwe groep gaat werken, bereid je je lessen voor. Tijdens deze voorbereiding raadt Vriendelijk orde houden (VOH) aan om te zoeken naar mogelijkheden om leerlingen iets te laten kiezen en daarmee (een deel van) hun eigen ontwikkeling vorm te laten geven. Dat maakt onderwijs voor hen aantrekkelijker en persoonlijker. Daarmee maak je orde.

Vriendelijk

Als je een nieuwe groep voor het eerst ziet, stel je dan vriendelijk op, ook al is de groep onrustig. Als je op hun onrust ook weer met onrust reageert, geef je op dat moment niet het goede voorbeeld. Voordat je inhoudelijk aan de slag gaat, maak je eerst kennis met je leerlingen.

Duidelijk

Bespreek het kader (Vriendelijk + duidelijk) waarbij je aangeeft dat jij zelf probeert vriendelijk en duidelijk te zijn. Als dat niet lukt, mogen jouw leerlingen jou daarop aanspreken. Ook geef je aan dat jij omgekeerd van hen vraagt vriendelijk en duidelijk te zijn. Je laat weten dat je hen hierop aanspreekt als dat niet lukt.

Lesinhoud

Als het kader is vastgesteld en je hebt kennismaakt met je leerlingen, vraag je leerlingen  om op een verantwoordelijke manier om te gaan met de door jou geboden vrijheid. Jij hebt vertrouwen in je leerlingen en nodigt ze uit om constructief aan de slag te gaan.

Aansturen en bijsturen

Als je het voorafgaande in praktijk brengt, begrijpen leerlingen dat als iemand storend gedrag vertoont, jij dit aanstuurt en/of bijstuurt.

Bekijk ook de overige invalshoeken van Vriendelijk orde houden: Vriendelijk, Duidelijk, Lesinhoud en Aansturen en bijsturen

4 Relatie observeren tot onderwijsdoelen

Doordat je orde maakt, de reacties van leerlingen observeert, vervolgens complimenten geeft of indien nodig aan- en bijstuurt, kan iedereen ongestoord aan het werk. Het doel van het onderwijs staat centraal, alle aandacht gaat naar Kwalificatie, Socialisatie en Persoonsvorming.

4.1 Complimenten

Als je ziet dat leerlingen goed aan het werk gaan stimuleer je hun houding door ze een compliment te geven. b.v duim omhoog.

Een voorbeeld van een compliment uit het PO

Bloemblaadjes kleuren. De leerlingen zijn verdeeld over zes tafels. Op het bord tekent de leerkracht voor elke tafel een bloem met vijf blaadjes. Als een groep bij de wisseling van activiteit goed meewerkt, kleurt de leerkracht een bloemblaadje. Het doel van de groep is alle bloemblaadjes gekleurd te krijgen.

5 Voorboden van verstoringen

Voorboden bij lichaamstaal:

  • te grote gebaren
  • elkaar uitlachen
  • een provocerende houding
  • wegkijken / geen oogcontact / jou negeren
  • op een niet-open wijze aankijken (overdreven/uitdagend/boos/plagend/afwezig)
  • te dichtbij komen
  • gezichtsuitdrukking
  • ongepaste kleding(attributen) / ongepaste kledingopschriften
  • opvallende handelingen en ruwe gebaren
  • rondkijken en daarbij contact zoeken
  • niet gaan zitten / onderuithangen / achteroverzitten (stoel op twee poten) / vooroverhangen
  • hoofd op tafel / naar buiten staren
  • aan andermans spullen zitten
  • storende geluiden maken (bladritselen, penklikken, potloodtikken, tafeldrummen).

Voorboden taalgebruik

  • timbre van de stem
  • te luid praten
  • Straattaal
  • Krachttermen
  • generaliseren
  • Te veel nadruk leggen op
  • Luid praten
  • Discrimineren
  • Minachtend spreken over

6  Efficiënt handelen na een observatie

  1. Niets doen
    Als je merkt dat een leerling niet aan de slag gaat maar de les niet verstoort, hoef je niets te doen.
  2. Compliment
    Als leerlingen zich goed inzetten. geef je ze een onhoorbaar compliment (duim omhoog).
  3. Aansturen
    Passen  intenties van een leerling niet bij het kader (waarbij je zelf een voorbeeldfunctie vervult) dan stuur je eerste efficiënt aan (met lichaamstaal en tips) en indien nodig stuur je vervolgens bij (Tijdrovende opdracht en hulp leidinggevende). Daarmee geef je op een vriendelijke en duidelijke manier de grens aan.

7 Samenvatting

Door te observeren, zie je waar een leerling behoefte aan heeft en ben je in staat gepaste begeleiding te bieden, te stimuleren én efficiënt een leerling die de les verstoort aan- of bij te sturen.

Tip

Verwerk de manier waarop jij zelf observeert en non-verbaal aanwijzingen geeft in werkvormen. Daarmee bevorder je de samenwerking en cohesie in de groep.

8 Credits

Rense Houwing – Redacteur Vriendelijk orde houden Rense heeft de invalshoek observeren als eerste benoemd. Nu is het één van de vijf invalshoeken van Vriendelijk orde houden.