4.2 Observeren taalgebruik

Docenten observeren aan het begin van de les én in het verloop van de les taalgebruik van leerlingen en krijgen zo een beeld van hun stemming en intenties.

Door op de taalgebruik van mijn leerlingen te letten, zie ik welke stemming zij hebben en kan ik daar beter op inspelen. Zo kost orde maken mij weinig energie.

But if you keep the distinction between speech and violence, then many more options are available to you. First you can take the Stoic response and develop your ability to remain unmoved. As Marcus Aurelius advised: ‘Choose not to be harmed – and you won’t feel harmed. Don’t feel harmed –  and you haven’t been. Lukianoff (2018), Greg en Jonathan Haidt

Nu beantwoorden

Waar let ik nu op bij het taalgebruik van mijn leerlingen?

Thuis beantwoorden

Waar ga ik in de toekomst op letten bij het taalgebruik van mijn leerlingen?

Introductievideo

Nieuwsbericht op deze site over de module Observeer taalgebruik:

Voorbeelden

Een leerling gebruikt ruwe taal en je wilt hem op een vriendelijke en effectieve wijze vragen om daarmee te stoppen. Bekijk daarvoor dit voorbeeld: Attentie – stop – goed gedaan.

Inleiding observeer taalgebruik

Dit deelgebied ‘Observeer taalgebruik’ van de invalshoek Observeren is te zien als een losse module. Met deze module verzamel je waardevolle informatie over je leerlingen en daarmee maak je orde.

Als iedereen zorgvuldig formuleert ontstaat een goede sfeer. Als docent ben je verantwoordelijk voor het maken van deze sfeer én voor het in stand houden daarvan.

Helaas formuleert niet iedereen zorgvuldig. Er lijkt een voordeel te zitten aan het gebruik van grove taal: Je bent je agressie kwijt. Waar je op dat moment geen rekening mee houdt, is wat je aanricht. Wat je aanricht is niet meer terug te draaien. Met grove taal zorg je voor verwijdering en leg je de kiem voor een conflict.

VOH geeft het advies zorgvuldig te formuleren. Door zorgvuldig te formuleren maak je orde. “Welke woorden kies ik uit om jou uit te nodigen om te luisteren naar mijn verhaal?” Tony Scott – Wikipedia

Observeren van taalgebruik is een deelgebied van invalshoek Observeren van VOH

Bekijk het overzicht van Vriendelijk orde houden.

Inhoud

  1. Belang van observeren taalgebruik
    1.1 Wel observeren taalgebruik
    1.2 Niet observeren taalgebruik
    1.3 Starten met observeren taalgebruik
  2. Taalgebruik als voorbode van ongewenst gedrag
    2.1 lijst met typen gedragingen die een CBT-therapeut dient te herkennen
  3. Toelichting observeren taalgebruik
    3.1 Vaktaal – jargon
    3.2 Vormen van communiceren
    3.3 Taalgebruik en ‘Moods’
    3.4 Houding docent
    3.5 Herkomst observeren taalgebruik
  4. Samenvatting observeren taalgebruik
  5. Video
  6. Credits

1 Belang van observeren taalgebruik

1.1 Wel observeren taalgebruik

Als iedereen op zijn woorden let, krijgen conflicten geen kans te ontstaan. Als jij en je leerlingen zorgvuldig formuleren én als jij een leerling die ruwe taal gebruikt direct met een gebaar daarmee laat stoppen, verdwijnt ruwe taal uit jouw les. Dat betekent minder conflicten en is het minder vaak nodig om aan- bij te sturen.

1.2 Niet observeren taalgebruik

In een artikel van de NRC (18 juni 2019) over toenemend geweld in Duitsland staat een citaat van President Steinmeier: “Waar de taal ruwer wordt, is de strafdaad niet meer ver weg.” Een vertaling hiervan naar de onderwijspraktijk: Weer grove taal uit de les en voorkom daarmee verstoringen van de les.

Afbeelding met bovengenoemd artikel NRC

Afbeelding met citaat Steinmeier

1.3 Starten met observeren taalgebruik

Bij het observeren van taalgebruik let je tegelijkertijd op het woordgebruik van een leerling en op timbre van zijn of haar stem. Starten met observeren van taalgebruik kan op elk moment. Naast dat je probeert te begrijpen wat iemand zegt, hoor je nu ook met welke intentie iemand iets zegt. Als je taal hoort die de les verstoort, reageer je direct met lichaamstaal. Attentie-stop-bedankt.

Je maakt orde door eerst je eigen taalgebruik door een filter te halen en daarna door te letten op het taalgebruik van je leerlingen en indien nodig dit aan te sturen. Zo krijgt grove taal geen ruimte.

De taal die je zelf niet gebruikt en niet toestaat bij de leerlingen:

  • Straattaal
  • Krachttermen
  • generaliseren
  • Te veel nadruk leggen op
  • Luid praten met grote gebaren
  • Discrimineren
  • Minachtend spreken over

Bespreek met je leerlingen dat je hen beperkingen oplegt wat betreft het taalgebruik. Dat lijkt een beperking, maar daarmee geef je ze de gelegenheid zich ongestoord op een positieve manier te ontplooien.

Door op het taalgebruik van leerlingen te letten ben je beter in staat om zowel positieve intenties te herkennen en dat te waarderen in de vorm van een compliment, als om mogelijke verstoringen snel te herkennen en deze effectief aan- en bij te sturen eerst met gebaren, dan met een Tip en indien nodig met een Tijdrovende opdracht.

Wil je dat jouw leerlingen ook buiten jouw lokaal profiteren van de module observeren taalgebruik? Zet Vriendelijk orde houden dan schoolbreed in (Implementeren)

2 Taalgebruik als voorbode van ongewenst gedrag

Ruw taalgebruik kan een voorbode zijn van ongewenst gedrag. Als je ruwe taal van anderen snel herkent en bijstuurt, vermijd je ook onderstaande lijst met cognitive distortions Lukianoff (2018)

Oorspronkelijk is deze lijst bedoeld voor therapeuten. Ook als docent kan deze lijst voor jou van nut zijn. Als je de onderstaande typen redeneringen bij je leerlingen herkent, kun je je leerlingen helpen om deze manieren van redeneren te vermijden, en wellicht ook het ongewenst gedrag dat volgt op deze redeneringen vermijden.

2.1 lijst met typen gedragingen die een therapeut dient te herkennen

De negen meest gangbare cognitieve verstoringen die therapeuten leren herkennen bij CBT (Cognitive Behavior Therapy).

EMOTIONAL REASONING: Letting your feelings guide your interpretation of reality. “I feel depressed; therefore, my marriage is not working out”.

CATASTROPHIZING: Focusing on the worst possible outcome and seeing it as most likely. “It would be terrible if I failed”.

OVERGENERALIZING: Perceiving a global pattern of negatives on the basis of a single incident. “This Generally happens to me. “I seem to fail a lot of things”.

DICHOTOMOUS THINKING (also known variously as “black-and white thinking, “all-or-nothing thinking,” and “binary thinking”). Viewing events or people in all-or-nothing terms. “I get rejected by everyone.” or “It was a complete waste of time”.

MIND READING: Assume that you know what people think without having sufficient evidence of their thoughts. “He thinks I’m a loser.”

LABELING: Assigning global negative traits to yourself or others (often in the service of dichotomous thinking). “I’m undesirable,” or “He’s a rotten person.”

NEGATIVE FILTERING: You focus almost exclusively on the negatives and seldom notice positives. “Look at all of the people who don’t like me.”

DISCOUTING POSITIVES: Claiming that the positive things you or others do are trivial, so that you can maintain a negative judgment. “That’s what wives are supposed to do – so it doesn’t count when she’s nice to me, “or “Those successes were easy, so they don’t matter.”

BLAMING: Focusing on the other person as the source of your negative feelings; you refuse to take responsibility for changing yourself. “She’s to blame for the way I feel now, “or “My parents caused all my problems.”

3 Toelichting observeren taalgebruik

3.1 Vaktaal – jargon

Als je van plan bent vaktaal te gebruiken, besteed daar dan aan het begin de les aandacht aan. Verklaar aan het begin van de les de moeilijke woorden, de vaktaal, het jargon dat je die les gaat gebruiken. Doe je dat niet, dan werken deze moeilijke woorden voor leerlingen als een rookgordijn, ze begrijpen deze woorden niet (Observeer je eigen vaktaal). Door daar niet op te letten, schep je afstand tussen jou en de leerlingen. Op deze site is een lijst beschikbaar met het jargon van Vriendelijk orde houden: jargon met daarbij betekenis die wij aan ons jargon geven.

3.2 Vormen van communiceren

Met taalgebruik toon je intenties, overtuigingen en emoties. Taalgebruik bestrijkt de inhoud van wat wordt gezegd (inclusief alles wat daarmee tussen de regels door wordt meegedeeld), het timbre (de klank) van je stem, de woorden die je daarbij gebruikt en de houding je daarbij aanneemt. Het is van belang dat je je ervan bewust bent dat dit alles samen jou cruciale informatie geeft over wat er bij een leerling en bij de hele klas speelt.

3.3 Taalgebruik en ‘Moods’

Bij het de module Reguleer je energie komen ‘Moods’ aan de orde (stemmingen, emoties). Hoe vertalen deze stemmingen zich in woorden?

Wat betreft taalgebruik vereist de ‘Mood’ rechtsonder onze aandacht. Deze ‘Mood’ heeft de hoogste energie (Zwaar + druk). In deze stemming praat je hard en bestaat de kans dat je grove taal gebruikt. Als je een conflict met een leerling op een boze manier uitvecht, bevind je je in deze energietoestand. Als jijzelf of de leerling bij een conflict in het heetst van de strijd grove taal gebruikt, ontstaat er verwijdering en die is na het conflict moeilijk op te lossen. Het advies is om bij een potentieel conflict zelf op je energie en je taalgebruik te blijven letten en ook op dat van je leerling. Zo  blijf je met elkaar in contact en is een oplossing eenvoudiger te vinden.

3.4 Houding docent

Vriendelijk orde houden adviseert docenten te beginnen met het tonen van gewenst (vriendelijk en duidelijk) gedrag. Doorgaans nemen leerlingen jouw gedrag over.

Imagine being in a class in which several of the students habitually engage in emotinonal reasoning, over generalisation, dichotomous thinking, and siplistic labeling. The task of the professor in this situation is to gently correct such destortions, all of which interfere with learning  – both for the students engaging in distortions and for the other students in the class  Lukianoff (2018), Greg en Jonathan Haidt.

Toon gewenst gedrag + aan- en bijsturen Vriendelijk orde houden

3.5 Herkomst observeren taalgebruik

Bij VOH heette de module ‘Observeren taalgebruik’ oorspronkelijk ‘Let op taalgebruik‘. Deze module is voortgekomen uit de samenwerking van Johan ’t Hart en Peter van der Bosch (de rapper Tony Scott). Tijdens die samenwerking maakte Peter aan Johan duidelijk hoe belangrijk het is om vriendelijk te zijn en te blijven tijdens het lesgeven. Een uitspraak van Peter: “Welke woorden kies ik uit om jou uit te nodigen om te luisteren naar mijn verhaal?”

Johan ’t Hart: “In het jaar 2000 – ik had toen al 20 jaar lesgeven als muziekdocent – belde een oud-leerling mij op (toen was Peter 30 jaar oud). Hij wilde met mij samenwerken. Inmiddels stond hij bekend als rapper onder de naam Tony Scott – The Chief. Wikipedia

Chronologisch overzicht van de gebeurtenissen

Zie ook deze link naar de site van de Stichting Rapucation.
https://www.rapucation.eu/inspiratie/

Al op 15-jarige leeftijd kreeg Peter de kans om een rapalbum te maken. Zijn ouders vroegen hem, ga je dan ook straattaal gebruiken? Zij gaven hem het advies dat niet te doen. Zij vroegen Peter om over hun cultuur (Indianen in Suriname) te vertellen en over de manier waarop indianen met de natuur omgaan. Peter heeft deze adviezen opgevolgd. Dat heeft geleid tot de hits in Amerika en Engeland zoals: That’s how I’m Living (1989) en The Chief (1990).

Peter gaf van 2000 tot 2015 samen met Johan ’t Hart muziekles op het PNC. Al voor 2000 was rapmuziek onderdeel van de muzieklessen van Johan ’t Hart en studeerde hij met klassen rapteksten in. Het taalgebruik was wel eens wat ruw, maar ach, dat nam Johan voor lief.

Na verloop van tijd werden de teksten steeds grover, zakten de broeken iets naar beneden en droeg men het liefst winterjassen met bontkragen. Op een gegeven moment besloten Tony Scott en Johan ’t Hart dat grove taal niet meer door de beugel kon. De druppel die de emmer deed overlopen was het verzoek van de leerlingen om een rapnummer van “De Jeugd van Tegenwoordig” te gebruiken genaamd “Watskeburt”. In plaats van het origineel maakten Peter en Johan een nieuwe versie van dit nummer genaamd “Wordt Gekeurd” Binnen het Pieter Nieuwland College werd deze nieuwe versie een hit. Bovendien hingen Johan en Peter de aanwijzing van de ouders van Peter aan alle vier de muren van het lokaal: Let op je woorden. Deze aanwijzing verscheen na geruime tijd ook in alle lokalen van het PNC. Weer later is deze aanwijzing vervangen door “Wees aardig, waardig en vaardig”.

Deze oorspronkelijke aanwijzingen ‘Let op je woorden’ had vooral in het muzieklokaal een wonderbaarlijk effect. Peter en Johan beseften dat dit effect ook elders van nut kon zijn. Om te kijken of dit effect ook op andere scholen zou optreden zijn meerdere projecten georganiseerd door Rapucation op een groot aantal scholen (First ID projecten). Slecht op enkele scholen trad een vergelijkbaar effect op. Bij veel scholen bestond er de nodige weerstand tegen het letten op woorden. Grove taal beschouwde men als een vanzelfsprekend onderdeel van de les. Zowel docenten als leerlingen gebruikten deze manier van spreken.

Succes bij de muzieklessen en op het Pieter Nieuwland College leidde tot de Stichting Rapucation en later tot deze website Vriendelijk orde houden én tot dit hoofdstuk op deze website:  Observeer lichaamstaal. Nu richt Vriendelijk orde houden zich voornamelijk tot individuele docenten die met onze aanpak aan de slag willen gaan.

Naar aanleiding van het nummer Word Gekurd  (video hieronder) verscheen een artikel van de hand van Johan ’t Hart in het dagblad Trouw. Naar aanleiding van dit artikel is er van deze lespraktijk een filmopname gemaakt voor het programma Het derde Testament van de NCRV Uitgezonden op 21 oktober 2007  Nederland 2. Blijkbaar is er niet alleen op het Pieter Nieuwland College aandacht voor taalgebruik . Bij Rapucation is die aandacht altijd gebleven. Nu is ‘Observeren taalgebruik’ een deelgebied van de invalshoek ‘Observeren’ van Vriendelijk orde houden.

4 Samenvatting observeren taalgebruik

Door op taalgebruik van jezelf en van anderen te letten, ben je in staat zowel positieve als negatieve signalen snel te herkennen. Leerlingen die zich positief opstellen geef je een compliment. Wie ruwe taal gebruikt, stuur je aan met lichaamstaal. Als dat niet het gewenste effect heeft, gebruik je een volgende stap van de handelingsladder. Zie Aansturen en bijsturen

Tips

  • Als je vanuit de behoefte om het gedrag en het werkproces van je leerlingen op het goede spoor te krijgen en te houden, te veel praat en te aanwezig bent, ben je onbedoeld een stoorzender voor je leerlingen. De leerlingen krijgen dan het gevoel ‘dat je door hen heen praat’.
  • Spreek op een waardige manier over leerlingen. Spreek niet over “ze” (ze als de vijand / de leerling).
  • Jij bepaalt het timbre van je eigen stem, je kunt dit naar believen aanpassen. Door zachter te praten en iets lager van toon dan je gewend was, kom je rustig en ontspannen over: je verandert het timbre van je stem. Je articuleert beter en je formuleert zorgvuldiger.
  • Stuur indien mogelijk gedrag van leerlingen eerst aan met lichaamstaal (Gebaren). Hoe minder woorden je gebruikt hoe beter. Als het echt niet anders kan, geef je een verbale aanwijzing.
  • Bedenk eerst hoe je iets gaat zeggen. Haal voordat je iets zegt één keer adem. Haal wat je van plan bent te gaan zeggen door een filter heen. Zo kan iedereen ongestoord over inhoud van het vak praten en voorkom je dat je denkt: “Stom, dat had ik niet moeten zeggen.”
  • Als je frontaal lesgeeft, praat dan zacht en vriendelijk. Als je leerlingen opletten, verstaan ze je prima en vinden ze het prettiger om naar jouw zacht stem te luisteren. Vergeet daarom niet om, voordat je iets gaat uitleggen, met het vuurtorengebaar of een ander stiltegebaar om stilte te vragen (Gebaren).
  • Het volume waarmee je iets zegt is bepalend voor hoe het overkomt en is bepalend voor de verstaanbaarheid. Met een te groot volume wek je ergernis op, praat je te zacht dan verstaat men je niet. Pas je volume daarom aan aan de omstandigheden.

    Als iedereen zelfstandig werkt, praat jij zacht of fluister je met de leerlingen die je aanwijzingen geeft. Daarmee voorkom je dat andere leerlingen last hebben van de instructie die je geeft.

    Als je een leswisseling aankondigt, wil je dat iedereen hoort wat je zegt. Daarom gebruik je bij een leswisseling van zelfstandig werken naar frontaal lesgeven wel een luide stem. Zou jij deze leswisseling op met een zachte stem aankondigen, dan horen je leerlingen het niet omdat zij zelf al geluid maken. Door de leswisseling luid aan te kondigen, verloopt deze  snel en efficiënt.  Bekijk hiervoor de video hieronder.

5 Video

Wisseling van werkvorm

Een uitzondering waarbij het functioneel is om als docent je stem te verheffen. Bij deze video vraagt de docent iedereen om op te ruimen en om in de kring te gaan zitten.

Over de onderstaande video

Johan ’t Hart is acteur in deze film. Hem werd gevraagd om (tegen zijn gewoonte in) boos te worden op een leerling waarvan hij (volgens script) abusievelijk het vermoeden had dat hij een bordenwisser naar hem had gegooid. Deze opdracht verschilde van zijn dagelijkse lespraktijk waarin hij boosheid probeerde te vermijden.

In de film heeft de hoofdpersoon (de leerling die te laat komt) twee alter-ego’s die hem adviseren wat te doen. Degene aan zijn linkerhand vraagt hem het conflict op de spits te drijven. De alter-ego aan zijn rechterhand vraagt hem om het probleem op een nette manier op te lossen. De hoofdpersoon kiest voor het laatste.

Deze video uit 2008 heeft als onderwerp het ‘keuren’ van taal.

Tekst en Rap – Tony Scott
Muziek – Johan ’t Hart
Script en montage – Ernest Meholi.

De bovenstaande rap over het ‘keuren’ van taal leverde de Stichting Rapucation de volgende opdrachten op:

De Stichting Rapucation kreeg in 2008 van het Europees Platform (inmiddels heet deze organisatie Nuffic) de opdracht een rap te schrijven over tweetaligheid. De rapper Luciano Latuny maakt deze rap samen met Tony Scott en trad er in 2008 mee op bij de “Europese dag van de talen” in Ede.

De Stichting Rapucation (ontstaan na gebleken succes met de aanwijzing ‘Let op je woorden’) kreeg via de milieuorganisatie Urgenda in 2011 het verzoek een rap te schrijven over elektrische auto’s. Een van de leerlingen van het Pieter Nieuwland College schreef samen met Tony Scott de gevraagde tekst. Met deze video op de achtergrond trad Emre in 2011 samen met Ruud Koornstra op bij de nacht van de Duurzaamheid in de Heineken Music Hall. Een week later trad Emre met dit nummer op bij Tedx Youth.

2007 Het derde Testament van de NCRV Uitgezonden op 21 oktober 2007  Nederland 2 – Taalgebruik op het Pieter Nieuwland College.

6 Credits

Tony Scott – Rapper (Peter van der Bosch – The Chief) De rapper Tony Scott staat aan de wieg van Rapucation en aan die van Vriendelijk orde houden. Zie hierboven het punt “Herkomst observeren taalgebruik” .