1.4 Kennismaken

3 Kennismaken

Docenten en leerlingen maken onderling kennis met elkaar en versterken daarmee hun band. Kennismaken komt terug in de werkvormen van elke les. Zo ontstaat er een hechte groep en kan iedereen zich concentreren. 

Ik geef mijn leerlingen onderling in verschillende rollen de gelegenheid voor kennismaken. Als onbekendheid verdwijnt, durft iedereen zich kwetsbaar op te stellen.

Kohlberg’s meest invloedrijke uitkomst [van zijn onderzoek] was dat de kinderen met het grootste morele besef (volgens zijn scorings-methode) degenen waren die regelmatig de gelegenheid kregen voor rolwisseling – om zichzelf te verplaatsen in iemand anders en om van vanuit het perspectief van een ander te kijken naar een probleem.” Haidt (2012)

Nu beantwoorden

Hoe besteed ik tot op heden aandacht aan kennismaken?

Thuis beantwoorden

Hoe besteed ik in de toekomst aandacht aan kennismaken?

Introductievideo

Nieuwsbericht op deze site over de module Kennismaken:

Voorbeelden kennismaken primair onderwijs

  • Zeker in het Primair Onderwijs is een goede verstandhouding van groot belang. Wanneer de relatie tussen leerkracht en leerlingen goed is valt er mee te bereiken. Je brengt veel tijd met elkaar door en je moet na een conflict vrijwel meteen weer met elkaar aan de slag. Daarom is het noodzakelijk om conflicten op een constructieve manier snel op te lossen.
  • Laat een leerling een activiteit voorbereiden en leiden. Bijvoorbeeld bij het openen van een nieuw thema/taak. Voorbeeld van een activiteit: De leerlingen gaan het thema raden door vragen te stellen. De spelregel is dat zij alleen ja/nee -vragen mogen stellen.
  • Speeddaten/binnen-buiten kring. Laat leerlingen bijvoorbeeld en voorwerp meenemen van huis dat past bij de les/het thema. Maak twee rijen tegenover elkaar en geef elke leerling twee minuten de tijd zijn/haar overbuurman over het voorwerp te vertellen. Laat alle leerlingen een plaats doorschuiven. Herhaal de opdracht een aantal malen.
  • De leerlingen lopen rustig door de klas. Op een teken van de leerkracht vormen zij tweetallen en bespreken zij de opdracht.
  • Voorbereiding: Maak een opdracht waarbij de leerlingen zelfstandig werken en geef iedere leerling drie kaarten met een vraagteken. Instructie voor de leerlingen: Als je een vraag hebt, bedenk dan wie van je medeleerlingen jou kan helpen. Met een vraagteken ga je naar de door jou uitgezochte klasgenoot en stel je vervolgens hem of haar een vraag over jouw probleem. Je vraagt hem/haar je daarmee te helpen.

Voorbeelden kennismaken Voorgezet onderwijs

  • Zorgen voor kennismaking en het scheppen van een goede band tussen de leerlingen is doorgaans de taak van de mentor. Als vakdocent kun je hier een bijdrage aan leveren door in jouw lessen altijd aandacht te besteden aan Kennismaken.
  • Een voorbeeld van een kennismakingsoefening. Iedereen heeft verschillende kanten. In groepjes van 3 of 4 personen beschrijf je om de beurt vijf verschillende kanten van jezelf. Luister goed naar elkaar en laat elkaar uitpraten.
    • pink – Waar ben je klein in?
    • ringvinger – Waar ben je trouw aan?
    • middelvinger – Waar heb je een hekel aan?
    • wijsvinger – Waar wil je naar toe?
    • duim – Waar ben je goed in?

N.B. Vooral voor leerlingen die zich stoer presenteren is de eerste vraag een eyeopener. De wat minder zelfverzekerde leerlingen profiteren van de “duim”-vraag.

Voorbeelden bij Kennismaken

  • Vraag af en toe aan een leerling hoe het er mee gaat.
  • Vertel iets persoonlijks over jezelf, de leerlingen zijn hier benieuwd naar én geef de leerlingen de kans om iets over zichzelf te vertellen (gelijkwaardigheid).
  • Laat leerlingen elkaar interviewen en vraag daarna of de interviewer verslag wil doen van het verhaal dat hij/zij zojuist heeft gehoord.
  • Onderzoek wat leerlingen al weten over jouw vakgebied. Daarmee betrek je de voorkennis van de leerlingen bij jouw lessen. Hiermee versterk je het eigenaarschap van de leerlingen over hun eigen leerproces.
  • Vraag de leerlingen hun kennis op jouw vakgebied met elkaar te delen.
  • Vertel je leerlingen dat je bezig bent met de cursus Vriendelijk orde houden in de klas (VOH) en dat je jezelf voorneemt om vriendelijk en duidelijk te zijn. Geef aan dat je hoopt dat ook je leerlingen vriendelijk en duidelijk zullen zijn.  Geef aan dat jij hen, als dat niet lukt, aanspreken én en dat zij jouw ook op vriendelijkheid mogen aanspreken(gelijkwaardigheid).
  • Bespreek de stappen die jij met VOH neemt: Verwachtingsmanagement, Tips geven en noteren.
  • Versterk de band tussen de leerlingen onderling door werkvormen te gebruiken waarbij zij:
    • elkaar beter leren kennen
    • van elkaar kunnen leren
    • (zelf verworven) kennis aan elkaar doorgeven, elkaar lesgeven
    • tijdens groepsopdrachten merken dat ze met samenwerken meer bereiken dan alleen. Stel dit ook expliciet aan de orde als je de les nabespreekt.
  • Op internet vind je met de zoekopdracht “mix en ruil coöperatief leren” een grote verzameling werkvormen.
  • Laat een leerling iets uitleggen voor de klas.
  • Bedenk een samenwerkopdracht en maak willekeurige groepjes

Artikel: Coöperatieve werkvormen

In het bovengenoemde artikel vind je een overzicht van verschillende werkvormen, waarbij leerlingen de kans krijgen met elkaar kennis te maken.

Inleiding kennismaken

Kennismaken is een deelgebied van de invalshoek Vriendelijk van Vriendelijk orde houden (VOH) en is te zien als een losse module. Met deze module zorg je ervoor dat jouw leerlingen elkaar op een goede manier leren kennen en daarmee maak je orde.

Relatie voor prestatie.”  Deze uitspraak onderstreept de noodzaak om eerst kennis te maken met elkaar. Door elkaar op een goede manier beter te leren kennen, ontstaat wederzijds vertrouwen en kan iedereen geconcentreerd werken en samenwerken.

Door aandacht te besteden aan kennismaken, zorg je voor verbinding en vertrouwen en stimuleer je samenwerking. Kennismaken kan zowel op informele momenten als tijdens werkvormen.

Kennismaken en Voorbeeldfunctie zijn modules van de invalshoek Vriendelijk

Bekijk het overzicht van Vriendelijk orde houden.

Inhoud

  1. Belang van Kennismaken
    1.1 Wel kennismaken
    1.2 Geen aandacht besteden aan kennismaken
    1.3 Starten met kennismaken
  2. Voordelen Kennismaken
    2.1 Vragen stellen
    2.2 Ontwikkelen van identiteit
    2.3 Ontwikkeling op vakgebied
  3. Groepsvorming
    3.1 Wisselen van rol
    3.2 Vooroordelen
    3.3 Wisselen van groep
    3.4 Samenwerking binnen de groep
  4. Samenvatting
  5. Video

1 Belang van kennismaken

1.1 Wel kennismaken

Kennismaken zorgt voor verbinding en vertrouwen en vergroot de bereidheid om rekening met elkaar te houden. Zo ontstaat een aantrekkelijk leerklimaat en gaat iedereen ongestoord aan het werk.

Uitspraken van vmbo docent in aflevering 4 van 100 dagen voor de klas

  • Ik wil dat ik mij net zo veilig voel bij hen als zij bij mij.
  • Je moet achter de maskers kijken (van de leerlingen). Dan besef je dat ze buiten schooltijd misschien meer lol hebben, maar ook meer zorgen.
  • Leerlingen hebben vaak heel veel problemen. Als je daar oog voor hebt, als je daarvoor tijd inruimt op het moment dat de leerling dat even nodig heeft, dan ben je verbindend bezig.

1.2 Geen aandacht besteden aan kennismaken

Als je direct begint met lesgeven en je daartoe beperkt, mis je het vertrouwen van je leerlingen en is er tussen de leerlingen onderling ook geen vertrouwen. Ongemerkt loopt dan van alles spaak.

1.3 Starten met kennismaken

Op elk moment kun je starten met kennismaken. Maak bij je lesvoorbereiding kennismaken tot een van de onderdelen van een werkvorm.

Wil je dat jouw leerlingen ook buiten jouw lokaal profiteren van de module kennismaken? Zet Vriendelijk orde houden dan schoolbreed in (Implementeren).

2 Voordelen Kennismaken

Door kennis te maken, versterk je de band met je leerlingen.

2.1 Kennismaken door vragen stellen

  • Het vragen naar voorkennis en het vragen naar wensen op het vakgebied is een vorm van kennismaken.
  • Vraag leerlingen elkaar te helpen (samenwerken).
  • Aan het einde van een periode of van een heel schooljaar evalueer je jouw manier van lesgeven met deze vragen: Wat heb je bij de lesstof gemist? Wat had je eigenlijk willen leren? De suggesties van leerlingen verwerk je in je nieuwe aanpak. Hiermee voorkom je dat je fouten in je lesstof steeds opnieuw aanbiedt.

2.2 Ontwikkelen van identiteit

Een andere vorm van kennismaken is aandacht besteden aan de afkomst van je leerlingen. In je lessen kun je aandacht besteden aan verschillende culturen. Daarbij kun je leerlingen ook vragen naar persoonlijke ervaringen. Zo geef je de leerlingen de kans om contact te maken met hun eigen herkomst, hun eigen identiteit. Betrek rolmodellen uit verschillende culturen bij je lessen. Kennis van de eigen cultuur is een voorwaarde voor het ontwikkelen van een identiteit. Wederzijds begrip en een goede band ontstaan door kennis te nemen van elkaars cultuur.

2.3 Ontwikkeling op vakgebied

Vraag regelmatig aan je leerlingen naar nieuwe ervaringen op jouw vakgebied. Je krijgt dan een indruk wie thuis zelfstandig verder gaat met je vak en daar kun je op inspelen. Zo benutten je leerlingen kansen om zich zowel op school als thuis te ontwikkelen. Voor de leerlingen krijgt de school dan een andere rol. De school is dan een plaats waar je met je vragen op het vakgebied terecht kunt. Als school laat je zien dat wat leerlingen thuis doen de moeite waard is. De leerlingen merken dat de school hen serieus neemt én dat ze hun vaardigheden op het vakgebied via school ontwikkelen. Hierbij past het gezegde: “Mijn leren is spelen” en “Non scola sed vita discimus” (wij leren niet voor school, maar voor het leven).

“Zo komt iedere leerling naar voren als een uniek persoon” (Gert Biesta).

3 Groepsvorming

Kennismaken – Afbeeldingen Els ter Horst

Ik Zij Wij
Rolwisseling:
Soms heb ik de leiding, andere keren volg ik.
We werken in groepen van wisselende samenstelling en zijn verbonden met elkaar. Ik ben verbonden met mijn netwerk.
Ik leg iets uit of leid een activiteit. Door regelmatig te wisselen van groep leren wij iedereen kennen en voorkomen wij dat we uit macht der gewoonte steeds bij dezelfde groep blijven. Wij geven een gezamenlijke presentatie waarbij iedereen zijn eigen verantwoordelijkheid neemt.

Als je je leerlingen zelf laat kiezen met wie ze samenwerken, zullen ze vanuit zichzelf steeds dezelfde groepjes vormen. Deze vertrouwde samenwerkingsverbanden gaan werken als een fuik voor de leerlingen. Uit macht der gewoonte blijven ze bij hun eigen groep. Er ontstaan dan meerdere afgezonderde groepen en tussen die groepen kan verwijdering ontstaan. Leerlingen durven en kunnen dan niet meer vrij kiezen met wie ze willen samenwerken.

Overweeg daarom om een groepsproces op gang te brengen waarbij jij van je leerlingen vraagt met anderen samen te werken.

Bekijk deze Powerpoint uitgaande van een model van Vriendelijk orde houden. Het is een model waarbij binnen een groep de leiding wisselt (Rolwisseling) en waarbij leerlingen wisselen van groep (Dit voorkomt vooroordelen tussen groepen) en waarbij je leerlingen zich via hun netwerk met de wereld verbinden.

3.1 Wisselen van rol

Zoek naar mogelijkheden om de traditionele rolverdeling docent-leerling te doorbreken door bijvoorbeeld te stimuleren dat leerlingen expertise met elkaar delen (afbeelding ‘Me’ in PowerPoint).

3.2 Vooroordelen

Een sterke band binnen een groep kan gepaard gaan met negatieve gevoelens over degenen die niet bij de groep horen. Is het mogelijk om deze negatieve gevoelens als docent te verminderen of zelfs te laten verdwijnen? (afbeelding ‘They’ in PowerPoint)

Het boek Blueprint van Nicolas A. Christakis, gaat in op de relaties die mensen in het algemeen hebben. Christakis onderzoekt of wij genetisch bepaald zijn tot het maken van groepen. Het blijkt dat de mens op alle leeftijden al snel vooroordelen heeft ten aanzien van de eigen groep en vooroordelen over groepen daarbuiten. Het hebben van een gezamenlijke vijand versterkt de band binnen de eigen groep. Christakis onderzoekt dit mechanisme en stelt het ter discussie:

3.3 Wisselen van groep

“There is plenty of evidence for the relationship between in-group bias, altruism, and competition. But, using mathematical models, my collaborators (including mathematical biologist Feng Fu and Martin Novak) and I evaluated whether in-group bias and cooperation could arise without competition between any groups. The key for this to happen is the mere ability of individuals to alter group membership. Fluid social dynamics can change yesterday’s enemies into today’s friends.”

Met andere woorden: Door leerlingen te laten samenwerken met degenen met wie ze normaal gesproken niet zouden samenwerken, voorkom je vooroordelen van subgroepen ten aanzien van andere subgroepen.

Bij de afbeelding ‘They’ hierboven zijn de groepen wit en zwart. Hoe vaker individuele groepsleden van groep wisselen, hoe minder eenduidig de kleur van de groep. Een app die at random een nieuwe groepsindeling maakt, kan hierbij van pas komen. Ook valt te overwegen om samen te werken met iemand met wie je nog nooit hebt samengewerkt te belonen.

3.4 Samenwerking binnen de groep

Een reden (noodzaak) voor samenwerking kan zijn het hebben van een gezamenlijke vijand. Een vergelijkbaar mechanisme treedt op als een groep een gezamenlijk doel nastreeft waarmee de groep zich wil onderscheiden. Docent Natuurkunde, Stephan Dinkgreve, maakte op het Pieter Nieuwland College op een positieve manier gebruik van de samenwerking binnen de groep. Hij vroeg de leerlingen naar het landelijk gemiddelde van het Natuurkunde eindexamen. Dat wisten de leerlingen wel, 6.3. Weten jullie ook het gemiddelde van het Pieter Nieuwland College? Nee, dat wisten ze niet, dat was 6.7. Daarop vroeg de docent de leerlingen: “Wat dachten jullie ervan als wij voor jullie examen gaan voor de 7.0? Daar stemden de leerlingen mee in en zij behaalden dit resultaat daadwerkelijk bij hun eindexamen (afbeelding ‘We’)

4 Samenvatting

Met kennismaken werk je aan een hechte, sociale groep die goed kan samenwerken. Kennismaken zorgt voor verbinding en vertrouwen. Geef daarom elke les je leerlingen de ruimte kennis te maken met elkaar, met jou en met de lesstof. Dat doe je door de dynamiek van de groep actief richting te geven op de volgende drie manieren:

  1. Stimuleer rolwisseling
  2. Maak het mogelijk dat iedereen elkaar helpt.
  3. Geef leerlingen de ruimte om van groep te wisselen en zorg voor variatie bij het samenstellen van groepen.

  • Verplaats je in de ander. Hoe is zijn/haar/hun situatie en wat zijn zijn/haar/hun wensen. Laat zien dat je zijn/haar/hun situatie herkent en geef pas oplossingen als daarom gevraagd wordt.
  • LSD – Luisteren Samenvatten Doorvragen. Dit kun je gebruiken bij een oefening waarbij leerlingen elkaar leren kennen.
  • Bij een verstoorde relatie met een leerling neem je als docent het initiatief om deze relatie te verbeteren. Daarvoor neem je de betreffende leerling apart en vraag je deze leerling hoe het komt dat deze zich niet goed kan concentreren. Betrek deze leerling bij het vinden van een oplossing. Naar aanleiding van dit gesprek maak je met deze leerling indien nodig (afwijkende) afspraken over hoe jullie voortaan met elkaar omgaan of over de plaats van de leerling in de groep.
  • Verzin rustige oefeningen waarbij aandacht voor elkaar centraal staat. Hiermee voorkom je pesten. In een drukke en rommelige omgeving maken de leerlingen ook kennis met minder aangename aspecten van elkaar.

5 Video

Voorbeelden van kennismaken
0.17 Kennismaken aan het begin van de les door iedereen een hand te geven en door eventueel een praatje te maken
4.47 Bij het verlaten van de klas geef je iedereen een hand en kun je je leerlingen bedanken voor hun goede inzet.

In deze film zie je een jongen die uit eigen beweging iedereen groet bij de ingang van de school. Op deze aparte manier legt hij contact met zijn medescholieren. Hij ziet de waarde in van groeten bij de deur.

Vriendelijk orde houden gaf het advies om de leerlingen bij binnenkomst en vertrek een hand te geven. Groeten is enerzijds een middel om met elkaar in contact te komen. Anderzijds kun je tijdens het groeten op lichaamstaal van je leerlingen letten en daarop adequaat reageren (Houd bij het handen geven rekening met wat toegestaan is. Deze opmerking is toegevoegd augustus 2021).

2.55 een leerling neemt de leiding

Als een leerling de leiding neemt en de rol van dirigent op zich neemt, leert hij zijn klas als orkest kennen. Omgekeerd leert de klas hem als dirigent kennen. Zo ontstaan er nieuwe mogelijkheden voor leerlingen om kennis te maken met elkaar. Deze kunnen bijdragen aan de autonomie van de groep. De leraar heeft in deze situatie de rol van coach.