Lesinhoud: inleiding
Op deze pagina
- Reisleider en Wegenwacht – Twee rollen voor een docent
1.1 Een interview ligt aan de basis van deze rollen
1.2 Invulling van de rollen door VOH
1.3 Twee afbeeldingen bij rollen voor een docent
1.4 Twee afbeeldingen die specifieke informatie geven over frontaal lesgeven of zelfstandig werken - Vrijheid – Autonomie – Verantwoordelijkheid
- Werking van het brein
- Voorbeelden
- Samenvatting
- Credits
Goed onderwijs ontstaat uit de balans tussen structuur (docentgestuurd) en vrijheid (leerlinggestuurd).
Ik maak mijn leerlingen enthousiast over onderwerpen en geef ze de gelegenheid om met deze onderwerpen aan de slag te gaan.
Om iets te leren, is het nodig te durven aanvaarden dat wat wij denken te weten, met inbegrip van onze meest gewortelde overtuigingen, verkeerd kan zijn, of op zijn minst naïef: schaduwen op de wanden van Plato’s grot.” Rovelli (2016), Carlo
introductievideo
Voor meer informatie bekijk hier onze overige introductievideo’s.
Huidige aanpak:
Hoe zorg ik nu voor een uitdagend lesaanbod?
Toekomstige aanpak:
Hoe zorg ik in de toekomst voor een uitdagend lesaanbod?
Inleiding
‘Lesinhoud‘ is een van de vijf invalshoeken van Vriendelijk Orde Houden (VOH).
Afbeelding 32: Lesinhoud (overzicht)
Afbeelding 114: Afwisseling frontaal lesgeven en zelfstandig werken (overzicht)
Met de invalshoek ‘Lesinhoud‘ wissel je twee werkvormen af. Je:
- biedt zowel structuur als vrijheid.
- maakt uitdagende lessen waardoor leerlingen graag voor je werken.Er is geen aanleiding om de les te verstoren (preventief)
- geeft leerlingen steeds meer verantwoordelijkheid
Door deze twee werkvormen af te wisselen voorkom je dat leerlingen:
- volledig op jou zijn aangewezen: Dat gebeurt als je wel ‘Docentgestuurd Onderwijs‘ geeft en geen ‘Leerlinggestuurd Onderwijs‘.
- volledig op zichzelf zijn aangewezen: Dat gebeurt als je wel ‘Leerlinggestuurd Onderwijs’ geeft en geen ‘Docentgestuurd Onderwijs‘.
Binnen de structuur en met vrijheid ontwikkelen leerlingen zich tot unieke personen die op hun eigen wijze hun verantwoordelijkheid nemen en op positieve manier omgaan met jouw lesaanbod.
Onderwijsmedaille
Onderwijs is daarmee te vergelijken met een medaille met twee kanten: structuur en vrijheid. Een docent die beide kanten van het onderwijs ten volle benut verdient volgens VOH een Onderwijsmedaille.
1. Reisleider en Wegenwacht – Twee rollen voor een docent.
Vriendelijk Orde Houden koppelt aan frontaal lesgeven en zelfstandig werken twee rollen:
- ‘Docentgestuurd Onderwijs‘ – frontaal lesgeven – Reisleider
- ‘Leerlinggestuurd Onderwijs‘ – zelfstandig werken – Wegenwacht
Hoe is deze koppeling tot stand gekomen?
1.1 Een interview ligt aan de basis van deze rollen
De rollen Reisleider en Wegenwacht zijn bedacht door Vriendelijk Orde Houden na het lezen van dit interview:
In een interview stelt Willemijn de Jong deze vraag aan Dick Bruinzeel (toenmalig bestuurder van het Jan Arentsz in Alkmaar): Op welke manier geef je leiding aan verandering, zonder dat het eindresultaat al vaststaat?
Dick geeft als antwoord:
Bij de start van dit proces ontstond de metafoor: van georganiseerde reis naar trektocht. Dat is een manier van veranderen waarbij het heel belangrijk is dat je met elkaar een beeld schept van wat je ‘in het hier en nu’ doet. We hebben geen routekaart, maar we hebben ambities en een gedeeld beeld ontwikkeld van wanneer het goed is. We formuleren met elkaar uitgangspunten en leidende principes, van waaruit je kunt werken: alles wat daarbij past is goed. Op deze manier voorkom je bovendien symptoombestrijding”.
Wat bedoelt Dick Bruinzeel in dit citaat met symptoombestrijding?
Een schoolleiding kan problemen zoals ze zich aandienen als vertrekpunt nemen voor een veranderingsproces binnen een school. Bijvoorbeeld een tegenvallende opbrengstenkaart. Stel dat die tegenvalt door tegenvallende examenresultaten en een gebrekkig rendement in de bovenbouw. Dan kan de schoolleiding voor deze twee problemen plannen maken om ervoor te zorgen dat ze verdwijnen. Maar als de problemen die zich aandienen symptomen zijn van een dieperliggend probleem, namelijk dat het docententeam onderling problemen heeft die niet worden opgelost en dat er daarom weinig vertrouwen is in de schoolleiding en de koers die deze heeft uitgestippeld, wordt het probleem eerder groter dan kleiner.
Ook geeft hij aan dat verstoringen in de les door leerlingen kunnen duiden op dieperliggende problemen (de psychologische basisbehoeften zijn wellicht in het geding, autonomie/relatie/competentie). Als een docent niet aansluit bij psychologische basisbehoeften van leerlingen en zich richt op het de kop indrukken van verstoringen, dan is dat ook een vorm van symptoombestrijding. Je pakt wel de symptomen aan maar niet het probleem (het niet aansluiten bij de basisbehoeftes van leerlingen).
Afbeelding 78: Trektocht
1.2 Invulling van de rollen door VOH
Reisleider: als je de hele klas lesgeeft – structuur bieden
Je neemt bij het organiseren van de (figuurlijke) reis voor leerlingen het voortouw in de rol van Reisleider. Met ‘Docentgestuurd Onderwijs‘ – frontaal lesgeven – neem je het initiatief. Bij ‘Docentgestuurd onderwijs‘ staan de onderwijsdoelen Kwalificatie en Socialisatie centraal.
Wegenwacht: als je leerlingen zelfstandig laat werken – vrijheid geven
Anderzijds stel je je leerlingen in staat een persoonlijke trektocht te ondernemen. Tijdens ‘Leerlinggestuurd Onderwijs‘ – zelfstandig werken – laat je het initiatief (gedeeltelijk) over aan je leerlingen. Voor leerlingen die tijdens hun (figuurlijke) persoonlijke trektocht vastlopen neem jij rol aan van Wegenwacht. Het onderwijsdoel Persoonsvorming staat centraal (Zie ‘Onderwijsdoelen‘).
Tussen de twee polen, structuur en vrijheid, krijgt de koers van een leerling steeds meer een persoonlijk karakter.
1.3 Twee afbeeldingen rollen voor een docent
Docentgestuurd Onderwijs
Leerlinggestuurd Onderwijs
Wegenwacht/Geest in de fles
Afbeelding 103: Geest in de fles (overzicht)
Deze rol staat voor het – zo onzichtbaar mogelijk – coachen van leerlingen.
1.4 Twee afbeeldingen die specifieke informatie geven over frontaal lesgeven of zelfstandig werken
Docentgestuurd Onderwijs
De baret boven de linkerkolom geeft aan: De leraar heeft de leiding.
Leerlinggestuurd Onderwijs
De pet boven de informatie in de rechterkolom geeft aan: De student heeft de leiding.
2. Vrijheid – Autonomie – Verantwoordelijkheid
Elke leerling is uiteindelijk op zichzelf aangewezen. Op die toekomst bereid je hen voor door op een inspirerende manier kennis over te dragen én door je leerlingen steeds meer verantwoordelijkheid te geven.
De vrijheid om zelf beslissingen te nemen en daarnaar te handelen draagt bij aan het volwassen worden van een leerling. Zelf iets maken, scheppen, een project vormgeven maakt je trots. Bied daarom leerlingen, binnen een door jou bepaalde structuur, de vrijheid om:
- keuzes te maken.
- in eigen tempo te werken.
- werkzaamheden in te delen.
- deze zelf te toetsen.
Zeker bij basisstof kan een leerling zichzelf met een app toetsen. Als een niveau met de app is behaald, laat de leerling dat niveau aan jou zien (zo’n toetsmoment voor één leerling kost jou weinig tijd – overweeg de voordelen van voortaan toetsen tijdens de les!). Overweeg je leerlingen op een andere manier te beoordelen.waarbij inspanning belangrijker is dan het resultaat.
Bij het introduceren van deze manier van werken geef je aan dat je vrijheid biedt én je roept je leerlingen op om op een verantwoordelijk manier met die vrijheid om te gaan.
Als je talent ontdekt bij een leerling, zoek dan binnen de school naar mogelijkheden waar deze leerling dit talent verder kan ontwikkelen. Een op school ontwikkeld talent speelt eerst een belangrijke rol bij de studiekeuze van een leerling en kan vervolgens bepalend zijn voor het type werk of maatschappelijke functie én voor de maatschappelijke verantwoordelijkheid die een leerling op zich neemt. Het verhogen van de intrinsieke motivatie, helpt leerlingen bij het bepalen van hun studiekeuze. Een intrinsiek gemotiveerde student zal een studie eerder succesvol afronden.
Afbeelding 106: Detective op zoek naar talent (overzicht)
3. De werking van het brein
Je inspireert je leerlingen (frontaal lesgeven) en je vraagt hun om gerichte opdrachten af te wisselen met vrije opdrachten (zelfstandig werken). Zo sluit je leeromgeving aan bij de manier waarop hersenen werken. Je stelt leerlingen in staat informatie die jij aanreikt te verbinden met nieuwe informatie. Daarmee maak je het mogelijk dat ze wat ze ervaren, onthouden.
4. Voorbeelden
Advies van VOH:
Met de volgende twee voorbeelden stimuleer je de taalontwikkeling van leerlingen. Docenten geven aan dat leerlingen die eerder niet spraken met klasgenoten bij deze technieken wel deelnemen aan gesprekken.
Modeling
Modeling is in gebruik bij betavakken. Om deze techniek goed te kunnen toepassen, begin je met het bedenken van een onderzoeksvraag. Vervolgens bedenk je een aantal lessen waarbij je de theorie uitlegt die leerlingen nodig hebben bij het oplossen van de onderzoeksvraag.
- Modeling begint met een of meer lessen met uitleg (Docentgestuurd onderwijs).
- Dan gaat het verder met een of meer lessen waarbij elke groep de beschikking krijgt over een whiteboard. Elke groep zoekt dan gezamenlijk naar een antwoord op de door de jou geformuleerde onderzoeksvraag. Om de onderzoeksvraag te kunnen beantwoorden, raadplegen leerlingen hun aantekeningen van lessen die jij bij dit onderwerp hebt gegeven. Tijdens het begeleiden van de groepen stel je je op als coach. Tijdens een presentatie geven de groepjes na elkaar uitleg over wat zij hebben opgeschreven aan de hand van hun whiteboard (Leerlinggestuurd onderwijs).
- Verdeel bij elk nieuwe onderzoeksvraag de klas in groepjes zodat er steeds meer dwarsverbanden ontstaan binnen de groep.
- Deze vorm van werken sluit naadloos aan bij de video over de werking van het brein hierboven.
Visual Thinking Strategy
Met deze vorm van ‘Docentgestuurd Onderwijs‘ nodig je leerlingen uit om naar een afbeelding te kijken. Dat kan een schilderij zijn maar ook een intrigerende foto. Je vraagt dan:
“Wat zie je?”
Dan herhaal je (zonder te oordelen) wat de leerling zei. Dan vraag je:
“Wat zie je nog meer.”
Leerlingen voelen zich bij deze vorm van werken vrij om zich uit te drukken.
5. Samenvatting
Je wisselt ‘Docentgestuurd Onderwijs‘ en ‘Leerlinggestuurd Onderwijs‘ af.
- Bij ‘Docentgestuurd Onderwijs‘ draag je kennis over, enthousiasmeer en inspireer je leerlingen voor het vak. Je brengt leerlingen via het vak met elkaar in contact te brengen. Jouw rol is dan Reisleider (INSPIREREN – Geest uit de fles).
- Bij ‘Leerlinggestuurd Onderwijs‘ zet je een uitdagende leeromgeving klaar. Je leerlingen gaan dan aan de slag met opdrachten zoals:
– een opdracht bij de basisstof.
– een onderwerp dat jij hebt voorbereid.
– een zelfverzonnen onderwerp.
Jouw rol is dan Wegenwacht/Coach (COACHEN EN OBSERVEREN- Geest in de fles).
Met een stevige basis van kennis en vaardigheden en met eigen inbreng zijn je leerlingen in staat steeds meer sturing te geven aan hun eigen leerproces Met deze afwisseling motiveer je je leerlingen en draagt bij aan hun Persoonsvorming.
6. Credits
| Gert Biesta | Gert Biesta heeft ideeën aangedragen voor de invalshoek Lesinhoud van VOH. In een mail aan Johan ’t Hart schreef Gert Biesta in 2015: “Het vraagt educatieve wijsheid van de docent die immer de keuzes maakt en bepaalt, iets nieuws inbrengt en de jongere helpt zich los te maken van de logica van diens eigen grillen. Een educatieve wijsheid die risico toelaat.” Dankzij een opmerking van Gert Biesta is er nu op deze site een evenwicht tussen ‘Docentgestuurd Onderwijs’ en ‘Leerlinggestuurd Onderwijs’. |
| Andries Visser |
In dit citaat uit een boek van Andries Visser geeft Kierkegaard aan voor welk type lezer zijn boeken bestemd zijn:
“Het gaat, zo schrijft Kierkegaard, om een lezer die ervan overtuigd is dat iedereen op zichzelf is aangewezen en dat dit de hoofdzaak is”. Visser (2019), Andries VOH werkt deze gedachte uit voor docenten. Als docenten ervan overtuigd zijn dat hun leerlingen uiteindelijk op zichzelf zijn aangewezen, zal die gedachte bepalend zijn bij de manier waarop zij lesgeven. |
| Sliem el Ela |
Sliem el Ela is een oud-leerling van Johan ’t Hart. Sliem is werkzaam als studiebegeleider. Hij gaf aan hoe het brein werkt. Johan en Sliem werkten deze inzichten uit in deze video. |
