1.2 Aanwijzingen met lichaamstaal

Met onhoorbare praktische aanwijzingen met lichaamstaal gaat alle aandacht naar de les en maak je orde.

Ik geef vriendelijk en onhoorbaar aanwijzingen met lichaamstaal. Indien mogelijk vervang ik verbale aanwijzingen door eenduidige gebaren of signalen. Daardoor gaat alle aandacht naar de inhoud van de les. Als ik lesgeef spreek ik synchroon twee talen:

  1. Verbaal geef ik uitleg.
  2. Met lichaamstaal geef ik aanwijzingen.

Lees meer over lichaamstaal

Deze afbeelding is onderdeel van het Overzicht van VOH

Huidige aanpak:

Welke aanwijzingen geef ik tot op heden met lichaamstaal?

Toekomstige aanpak:

Welke aanwijzingen geef ik in de toekomst met lichaamstaal?

Introductievideo

Links in beeld zie je het overzicht van Vriendelijk orde houden.

Ook als je les goed verloopt, is het mogelijk bepaalde aanwijzingen die je gewend bent verbaal te geven, te vervangen door aanwijzingen met lichaamstaal. Daarmee zorg je voor rust en concentratie.

  1. Tijdens frontaal lesgeven onderbreek je je uitleg zo min mogelijk.
  2. Tijdens zelfstandig werken leid je je leerlingen niet af met verbale aanwijzingen.

Aanwijzingen met lichaamstaal

Josie maakt het stiltegebaar (Vuurtoren). De leerlingen reageren hier sterk op en de docent is daar steeds weer verbaasd over.

Inleiding Aanwijzingen met lichaamstaal

Dit deelgebied Aanwijzingen met lichaamstaal is onderdeel van de invalshoek ‘Vriendelijk’ van Vriendelijk orde houden (VOH). Dit deelgebied is te zien als een losse module. Met deze module geef je geluidloos aanwijzingen. Daarmee maak je orde. ‘Aanwijzingen met lichaamstaal’ is één van de drie aspecten van VOH die te maken heeft met jouw voorbeeldfunctie en het doorgeven daarvan. Naast ‘Aanwijzingen met lichaamstaal’ zijn dat: Toon gewenst gedrag en Reguleer je energie.

Inhoudsopgave

  1. Belang van aanwijzingen met lichaamstaal
    1.1 Wel aanwijzingen geven met lichaamstaal
    1.2 Geen aanwijzingen geven met lichaamstaal
    1.3 Starten met aanwijzingen geven met lichaamstaal
  2. Toepassen aanwijzingen lichaamstaal
    2.1 Aanwijzingen voor zowel frontaal lesgeven als zelfstandig werken
    2.2 Aanwijzingen specifiek voor frontaal lesgeven of voor zelfstandig werken
  3. Meer informatie over lichaamstaal
  4. Samenvatting

1 Belang van het geven van aanwijzingen met lichaamstaal

1.1 Wel aanwijzingen geven met lichaamstaal

Je vervang een deel van je verbale aanwijzingen door aanwijzingen met lichaamstaal. Als jij minder aan het woord bent, zorgt dat bij iedereen, ook bij jezelf voor rust en concentratie.

1.2 Geen aanwijzingen geven met lichaamstaal

Je geeft alle aanwijzingen verbaal. Dat is vermoeiend.

1.3 Starten met aanwijzingen geven met lichaamstaal

Als je niet gewend bent om lichaamstaal bewust te gebruikt tijdens het lesgeven, bijvoorbeeld omdat je je daar ongemakkelijk bij voelt, raadt VOH je aan met deze module te beginnen. Het meest eenvoudige gebaar is de duim omhoog als compliment. Met dit gebaar geef je positieve feedback. Als een leerling een antwoord geeft op een vraag, knik dan je met je hoofd om te laten zien dat je het antwoord begrijpt en waardeert. Als leerlingen snel reageren, bijvoorbeeld op jouw verzoek bij het wisselen van werkvorm, laat dan zien dat je dat waardeert met het gebaar duim omhoog

Als je daarmee succes hebt, onderzoek dan daarna welke gebaren of andere vormen van lichaamstaal je ook effectief kunt inzetten tijdens het lesgeven om onhoorbaar aanwijzingen te geven.

2 Toepassen aanwijzingen lichaamstaal

Een aantal aanwijzingen gelden zowel voor frontaal lesgeven als voor zelfstandig werken. Een aantal aanwijzingen gelden specifiek voor de twee werkvormen.

2.1 Aanwijzingen voor zowel frontaal lesgeven als zelfstandig werken

De nu volgende aanwijzingen gelden zowel voor frontaal lesgeven als voor zelfstandig werken.

  1. Wij hebben de neiging elkaars lichaamstaal over te nemen. Maak daar gebruik van als je lesgeeft. Als jij rust uitstraalt, werkt dat als een aanwijzing voor het gedrag van je leerlingen en nemen ze jouw rust als vanzelf over. Is een groep te passief, dan toon je juist meer energie in de hoop dat je de groep actief te maken.
  2. Gebaren lenen zich goed om simpele aanwijzingen te geven. Het voordeel van gebaren is dat ze onhoorbaar zijn. Als je de gebaren steeds op dezelfde manier gebruikt in vergelijkbare situaties, zijn ze ondubbelzinnig daarmee verhoog je de concentratie. Als je aanwijzingen verbaal geeft, zit er vaak achter je woorden een verborgen betekenis. Bij gebaren is dat niet het geval, die zijn eenduidig.
  3. Met gebaren maak je contact, ook als er lawaai klinkt. Door je stem niet op een luide manier te gebruiken, blijf jij rustig.
  4. Gebaren werken ook op afstand (vaak beter dan spraak).
  5. Je kunt op meerdere manieren non-verbale aanwijzingen geven: Met gebaren, met de plaats waar je staat, met de energie die je uitstraalt en ook met signalen bijvoorbeeld: afbeeldingen met instructie of een geluid zoals een belletje.
  6. Maak oogcontact. Kijk ontspannen.
  7. Kies bewust een positie in de klas: de plaats waar je staat, heeft invloed op het effect van jouw gebaar.
    Als een leerling de les verstoort, loop je een pas naar deze leerling toe en kijk je afwachtend. Hoe dichter je staat bij een leerling, hoe meer invloed je op deze leerling hebt. Let er daarbij wel op dat je niet té dicht bij een leerling gaat staan of tegenover de leerling gaat staan, of boven de leerling uittorent. Als je een leerling aanspreekt, ga dan naast hem of haar staan, zodat er ruimte is voor open communicatie.
  8. Gebruik gezichtsuitdrukkingen.

Als je aan de slag gaat met lichaamstaal, vind je steeds nieuwe mogelijkheden om onhoorbare aanwijzingen te geven waarmee je je leerlingen aanwijzingen kunt geven. Hoe meer verbale aanwijzingen je vervangt door aanwijzingen met lichaamstaal, hoe minder je je eigen les verstoort. Meer informatie hierover bij de pagina Gebruik lichaamstaal: ‘lichaamstaal in plaats van verbaal‘ .

2.2 Aanwijzingen specifiek voor frontaal lesgeven of voor zelfstandig werken

De manier van het gebruik van aanwijzingen met lichaamstaal verschilt per werkvorm. Hieronder in aanwijzingen voor frontaal lesgeven en zelfstandig werken uitgesplitst.

Aanwijzingen met lichaamstaal bij docentgestuurd onderwijs – frontaal lesgeven

Door aanwijzingen met lichaamstaal te gebruiken tijdens frontaal lesgeven vergroot je de concentratie van je leerlingen en geef je ongestoord uitleg. Je kunt de aanwijzing richten op één persoon of op de hele groep.

Voorbeeld van een aanwijzing gericht op één persoon:

Als je een leerling de beurt wilt geven maak je dit gebaar. Het is dan niet nodig te zeggen: “Ga je gang”.

Voorbeeld van een aanwijzing gericht op de hele groep

Neem een expressieve houding aan. Sta je op een zelfverzekerde manier met een open houding, dan is de kans groter dat leerlingen je serieus nemen.

Als je met een groep wilt beginnen en iedereen praat door elkaar, dan wil dat niet zeggen dat de groep niet wil beginnen. De manier waarop jij om aandacht vraagt, bepaalt de sfeer. Als je een stiltegebaar maakt (bijvoorbeeld het vuurtorengebaar) en je leerlingen raken daaraan gewend, dan begint de les rustig en geconcentreerd. Daar heeft iedereen baat bij. Meer informatie over het starten van een les: combineren van Aanwijzingen met lichaamstaal + Aansturen met lichaamstaal

Stel dat al je leerlingen staan en je wilt dat ze gaan zitten, dan maak je dit gebaar. Het is niet nodig om (op luide toon) te zeggen: “Ga maar zitten”.

Als je klaar bent met je uitleg en je wilt dat iedereen aan het werk gaat, maak je dit gebaar.

Nadat je een Tip hebt gegeven, zet je de Spiegelmap één afbeelding verder.

Aanwijzingen met lichaamstaal bij leerlinggestuurd onderwijs – zelfstandig werken

De aanwijzingen met lichaamstaal die je geeft tijdens zelfstandig werken zijn meestal gericht op één persoon. Door eerst aanwijzingen te geven met lichaamstaal leid je de groep niet af met een verbale aanwijzing.

Als je oogcontact hebt, met een leerling werkt jouw aanwijzing ook over grotere afstand. Dit is te vergelijken met gebarentaal van doven. Zou je een verbale aanwijzing geven op afstand dan is het nodig je stem te verheven. Dat leid je de groep af.

Voorbeeld

Als je ziet dat een leerling goed werkt, maak je dit gebaar.

Als een leerling zijn vinger opsteekt en naar jou kijkt, wenk jij de leerling naar jou toe te komen.

Met aanwijzingen met lichaamstaal beïnvloed je het verloop van de les. Als je leerlingen in stilte zelfstandig werken aan een opdracht en de tijd is om, geef dat moment dan aan door bijvoorbeeld iets uit te delen. Het is dan niet nodig om te zeggen dat de tijd om is.

Nadat je een Tip hebt gegeven, zet je de Spiegelmap één afbeelding verder. De functie bij zelfstandig werken daarvan is dat alle leerlingen zien hoe tevreden bent over hun manier van werken. Als jij vier leerlingen een Tip hebt gegeven, beëindig je het zelfstandig werken en ga je over op frontaal lesgeven. Zij merken dan dat jij het zelfstandig werken blijkbaar te druk vond en teveel drukte kunnen leerlingen zich niet concentreren. Het heeft dus geen zin om door te gaan met zelfstandig werken.  Het is dan tijd om met zelfstandig werken te stoppen.

Als je leerlingen zelfstandig werken en je wilt terug naar frontaal lesgeven gebruik je deze aanwijzing.

3 Meer informatie over lichaamstaal

Op deze site besteden we op drie plaatsten aandacht aan lichaamstaal:

  1. Deze pagina gaat over aanwijzingen met lichaamstaal in situaties waarbij geen sprake is van een verstoring van de les. Je gebruikt deze aanwijzingen  situaties waarbij de leerlingen goed meewerken.
  2. Verstoort een leerling de les, raadpleeg dan: ‘Aansturen met lichaamstaal‘. Daarmee laat je gedrag dat de les verstoort stoppen.
  3. Meer informatie over lichaamstaal is te vinden bij Gebruik lichaamstaal.

4 Samenvatting

Door aanwijzingen te geven met lichaamstaal zorg je voor duidelijkheid en rust. Je leerlingen kunnen zich daardoor beter concentreren en jij geeft ontspannen les.