Analogie: staat en onderwijs

Een rustige leraar dwingt respect af door zijn zelfbeheersing. Net als op macro niveau de burger belang heeft bij een gezaghebbende, sterke, vredelievende staat.

Steven Pinker beschrijft in “The better angels of our nature – a history of violence and humanity” een neerwaardse trend wat betreft moord en doodslag. Het aantal dodelijk slachtoffers per jaar per 100.000 inwoners is in West-Europa in de periode van 1200 tot nu gedaald van 80 naar 1. Wereldwijd zijn dalende trends waar te nemen. Deze daling heeft volgens Pinker te maken met de opkomst van de staat. Hobbes leverde de theorie hiervoor met “Leviathan”.

De staat bepaalt via het parlement wetten.  De politie ziet toe op het naleven van de wet. De rechterlijke macht beoordeelt overtredingen van de wet. Ernstige overtredingen leiden tot gevangenisstraf. Hierdoor vechten burgers conflicten niet langer zelf uit. In plaats daarvan spreekt de staat onpartijdig recht en neemt de neiging om voor eigen rechter te spelen af en daarmee ook het aantal geweldsmisdrijven. Als burgers het recht in eigen hand nemen zijn zij geen helden, maar criminelen die worden gestraft door de almachtige staat. Sinds de negentiende eeuw spelen de beschavingsnormen van het rationalisme een centrale rol. Beschavingsnormen die overigens volgens sociologen direct samenhangen met de opkomst van de staatsmacht. Geweld, eigenrichting, eerwraak, oog om oog tand om tand, dat hoort bij een onbeschaafde samenleving. Zelfbeheersing wordt de norm.

Geweldsdriehoek

Ik zie een analogie met het onderwijs. Ook daar is de invloed van het rationalisme zichtbaar. Nog niet zo heel lang geleden was het gebruikelijk in het onderwijs om op de hand te slaan met een rietje. Nu zou dit een aanleiding zijn voor ouders om aangifte te doen bij de politie. Is een docent die geen geweld of macht toegepast machteloos? Is er een vreedzame manier om orde te houden?

Het is voor iedere docent een uitdaging om een vriendelijke houding te tonen en bij iedere verstoring terug te vallen op een duidelijke structuur. Zo neemt de docent niet deel aan een conflict. Een rustige docent dwingt respect af door zijn zelfbeheersing en zijn onafhankelijke opstelling. Als een docent emotioneel betrokken raakt bij verstoringen leidt dat tot verlies van onafhankelijkheid en komt de docent terecht in de rol van agressor of slachtoffer. De boosheid van de docent bij een verstoring is een primaire reactie. Er zitten dan haken en ogen aan een bezoek aan de schoolleiding. Is de schoolleiding wel onafhankelijk? Ontstaan er niet nog meer conflicten als de schoolleiding partij kiest voor een docent die zich te agressief opstelt? Met het toepassen van de structuur voorkomt de docent primaire reacties.
In plaats van boos te worden, gebruikt de docent een escalatieladder. Bijvoorbeeld:  “Je kunt nu stoppen met dit gedrag, anders moet ik je helaas een grotere opdracht geven“. Weigert de leerling de opdracht te maken, dan is het aan te raden om opnieuw niet boos te worden maar zowel contact op te nemen met de ouders als met de schoolleiding. In het eerder genoemde rationele mensbeeld past dat de docent de leerling niet ziet als een jonge wilde die getemd moet worden, maar als een rationeel wezen die zijn belangen afweegt. Door zo te handelen vermindert de docent het aantal verstoringen van de les en ontstaat een effectieve les.

Ik raad elke docent aan beledigingen weg te laten. Zo bewaart u uw onafhankelijkheid en kunt u vriendelijk blijven. Tolereer niet dat uw leerlingen elkaar beledigen, hiermee voorkomt u conflicten. Een les is effectief als de docent consequent de met de klas besproken structuur volgt. De docent beschermt de goedwillende leerlingen door diegenen die de les verstoren te confronteren met tijdrovende consequenties. Waarschuwen zonder consequenties leidt tot nog meer verstoringen. Is het dan nog mogelijk om als docent jouw interesse voor je vak met je leerlingen te delen? Een rustige leraar dwingt respect af door zijn zelfbeheersing. Net als op macro niveau de burger belang heeft bij een gezaghebbende, sterke, vredelievende staat.