Johan ’t Hart,

Een leerling heeft belang bij een rustige leraar. Net als op macro niveau de burger belang heeft bij een gezaghebbende, sterke, vredelievende staat.

Steven Pinker beschrijft in “The better angels of our nature – a history of violence and humanityPinker (2011), een neerwaartse trend wat betreft moord en doodslag. Het aantal dodelijk slachtoffers per jaar per 100.000 inwoners is in West-Europa in de periode van 1200 tot nu gedaald van 80 naar 1. Wereldwijd zijn dalende trends waar te nemen. Deze daling heeft volgens Pinker te maken met de opkomst van de staat. Hobbes leverde de theorie hiervoor met “Leviathan”.

De staat bepaalt via het parlement wetten.  De politie ziet toe op het naleven van de wet. De rechterlijke macht beoordeelt overtredingen van de wet. Ernstige overtredingen leiden tot gevangenisstraf. Hierdoor vechten burgers conflicten niet langer zelf uit. In plaats daarvan spreekt de staat onpartijdig recht en neemt de neiging om voor eigen rechter te spelen af en daarmee ook het aantal geweldsmisdrijven. Als burgers het recht in eigen hand nemen zijn zij geen helden, maar criminelen die worden gestraft door de almachtige staat. Sinds de negentiende eeuw spelen de beschavingsnormen van het rationalisme een centrale rol. Beschavingsnormen die overigens volgens sociologen direct samenhangen met de opkomst van de staatsmacht. Geweld, eigenrichting, eerwraak, oog om oog tand om tand, dat hoort bij een onbeschaafde samenleving. Zelfbeheersing wordt de norm.

Een aantal generaties terug hoorde het slaan van je kinderen nog bij de opvoeding. Tegenwoordig kan dat niet meer. Meer over dit onderwerp is te lezen bij Wat is beter, vriendelijk of streng.

Ik zie een analogie met het onderwijs. Ook daar is de invloed van het rationalisme zichtbaar. Nog niet zo heel lang geleden was het gebruikelijk in het onderwijs om op de hand te slaan met een rietje. Nu zou dit een aanleiding zijn voor ouders om aangifte te doen bij de politie. Is een docent die geen geweld of macht toegepast machteloos? Is er een vreedzame manier om orde te houden?

Het is voor iedere docent een uitdaging om een vriendelijke houding te tonen en bij iedere verstoring terug te vallen op een duidelijke structuur. Zo neemt de docent niet deel aan een conflict. Een rustige docent dwingt respect af door zijn zelfbeheersing en zijn onafhankelijke opstelling. Als een docent emotioneel betrokken raakt bij verstoringen leidt dat tot verlies van onafhankelijkheid en komt de docent terecht in de rol van agressor of slachtoffer. De docent staat dan niet langer boven de partijen. De boosheid van de docent bij een verstoring is een primaire reactie. Er zitten dan haken en ogen aan het doorverwijzen van leerlingen naar de schoolleiding. Is de schoolleiding wel onafhankelijk? Ontstaan er niet nog meer conflicten als de schoolleiding partij kiest voor een docent die zich te agressief opstelt, of als de schoolleiding partij kiest voor de leerling? Met het toepassen van aanpak van Vriendelijk orde houden voorkomt de docent primaire reacties.
In plaats van boos te worden, gebruikt de docent een interventiepalet. Dit is bij Vriendelijk orde houden de samenvatting van alle manieren van aan- en bijsturen. Een belangrijke laatste stap hierbij is de opmerking: “Je kunt nu stoppen met dit gedrag, anders moet ik je helaas een grotere opdracht geven“. Weigert de leerling de opdracht te maken, dan is het aan te raden om opnieuw niet boos te worden maar zowel contact op te nemen met de ouders als met de schoolleiding. In het eerder genoemde rationele mensbeeld past dat de docent de leerling niet ziet als een jonge wilde die getemd moet worden, maar als een rationeel wezen die zijn belangen afweegt. Door zo te handelen vermindert de docent het aantal verstoringen van de les en ontstaat een effectieve les.

Ik raad elke docent aan beledigingen weg te laten. Zo bewaart je onafhankelijkheid en kun je vriendelijk blijven. Tolereer niet dat leerlingen elkaar beledigen, hiermee voorkomt je conflicten. Een les zonder ruis ontstaat als je consequent de met de klas besproken afspraken op het gebied van omgaan met elkaar volgt en blijft volgen. Je beschermt de goedwillende leerlingen door diegenen die de les verstoren te confronteren met tijdrovende consequenties. Waarschuwen zonder consequenties leiden tot nog meer verstoringen. Onredelijke straffen leiden tot conflicten. Dan is het moeilijk om jouw interesse voor je vak met je leerlingen te delen.

Een leerling heeft belang bij een rustige leraar. Net als op macro niveau de burger belang heeft bij een gezaghebbende, sterke, vredelievende staat.