Gert Biesta definieert drie domeinen. Kwalificatie, Socialisatie en Persoonsvorming. Onderwijs dat deze doelen nastreeft, laat leerlingen als uniek persoon naar voren komen. Hoe faciliteer je dit proces als docent? Waar begin je? Biesta gaf ons de aanwijzing om te beginnen met orde maken. Die aanwijzing heeft Vriendelijk orde houden (VOH) serieus genomen. Alle invalshoeken van VOH zijn gecentreerd rond orde maken.

Geredigeerd in april 2022

Vijf invalshoeken van Vriendelijk orde houden

  1. Vriendelijk,
  2. Duidelijk,
  3. Lesinhoud,
  4. Observeren
  5. Aansturen en bijsturen.

Deze poster laat lesgeven zien als een circulair proces. Je leest deze poster van onder naar boven. Onderwijs start met Orde Maken. Orde maak je met de invalshoeken vriendelijk, duidelijk, lesinhoud, observeren en met ‘Aansturen en bijsturen’. Orde Houden is nu vrijwel niet meer nodig, toch kan er een verstoring plaatsvinden. Die stuur je dan bij en dit is de laatste stap van orde maken.

Rechts bovenaan zie je vijf typen lessen. Deze reeks begint links met drie typen lessen die goed verlopen. Rechts daarvan staan twee typen lessen met meerdere verstoringen. Bij de meeste lessen volstaat alleen aansturen (linker drie kolommen). In een klein deel van de lessen is het nodig om na aansturen ook nog bij te sturen (rechter twee kolommen). Het verschil tussen aansturen en bijsturen is dat aansturen een leerling geen tijd kost en bijsturen wel. Als je hiermee aan de slag gaat, merk je dat aansturen en bijsturen steeds minder tijd in beslag neemt waardoor meer tijd beschikbaar komt om te werken aan de drie domeinen van Biesta: Kwalificatie, Socialisatie en Persoonsvorming.

Bij de invalshoek Duidelijk zie je de onderwijsdoelen die Gert Biesta heeft opgesteld. In de huidige formulering zijn de doelstellingen schoolbreed in te zetten. Of je nu leerling, docent, schoolleider of op school een ondersteunende taak hebt, de doelstellingen gelden voor iedereen.

Aangepaste formulering (Vriendelijk orde houden maart 2021)

Kwalificatie – Dit heeft te maken met overdracht en verwerving van kennis, vaardigheden en houdingen die kwalificeren om ‘iets’ te doen, zowel voor een beroep als voor het leven in een complexe moderne samenleving.

Socialisatie – Dit heeft te maken met inleiding in en verbinding met bestaande tradities en praktijken – zowel sociaal-culturele, politieke, religieuze en levensbeschouwelijke praktijk, als beroeps- en professionele praktijken.

Persoonsvorming – Daarbij kun je denken aan kwaliteiten als zelfstandigheid, verantwoordelijkheid en ook volwassenheid.

vergelijking oorspronkelijke formulering met nieuwe formulering

Aansturen en bijsturen

Een van de vijf invalshoeken van VOH is ‘Aansturen en bijsturen’. Daarmee nodig je leerlingen in één of meer stappen uit om storend gedrag achterwege te laten en nodig je ze uit om zich op een positieve manier op te stellen.

VOH onderscheidt vier stappen waarmee je aanstuurt en vervolgens indien nodig bijstuurt. Deze stappen vallen uiteen in preventief en curatief.

Preventief

Met de eerst twee stappen zorg je voor een les met zo min mogelijk ruis.  Soms gebruik je alleen de eerste stap: Aansturen met lichaamstaal. Meestal zul je ook de tweede stap gebruiken: je geeft één of twee Tips.

Curatief

Met de laatste twee stappen verzorg je een blijvende verandering in positieve zin van het gedrag van een leerling. Soms is het nodig ook nog een Tijdrovende opdracht te geven.  Zeer zelden vraag je de schoolleiding om hulp als een leerling de Tijdrovende opdracht niet bij jou inlevert.

Na elke handeling krijgt een leerling de kans om zijn of haar gedrag te verbeteren. Met VOH laat je waarschuwingen en boosheid achterwege én is het niet nodig om leerlingen uit de les te verwijderen. Zo is onderwijs voor docenten een stuk aantrekkelijker. Zonder boosheid behoud je je energie.

Vertrouwen

Als je aan de slag gaat met Vriendelijk orde houden, is vertrouwen in je leerlingen een noodzaak. Alleen als je je leerlingen (deels) durft los te laten, ontwikkelen zij zich tot unieke personen. In hoeverre je ze kunt loslaten, hangt af van de mate van verantwoordelijkheid die ze aankunnen.

Every teacher must learn how to stop teaching when the time comes. Biesta (2022)

Een voorbeeld hiervan: blog over Tiërce person (oud-leerling van Johan ’t Hart) die zicht ontwikkelde tot de producer Kizzo.

Jij zorgt ervoor dat de ontwikkeling van je leerlingen plaatsvindt binnen een kader, en dat ze op een verantwoordelijke manier omgaan met de door jou geboden vrijheid. Daarmee geeft VOH vorm aan de ideeën die Gert Biesta formuleert in ‘Het prachtige risico van onderwijs’.

Education always arrives as an unwarranted intervention. (Biesta) 2022