Meervoudig continuüm

Evert Bisschop Boele geeft in een artikel met de naam ‘Leren musiceren als sociale praktijk’ aan dat de scheidslijn tussen formeel- en informeel leren minder hard is dan gedacht. Hij beschrijft leren musiceren als een ‘Meervoudig Continuüm’ waarbij je formeel- en informeel leren combineert. De conclusies die hij trekt, zijn gebaseerd op tien interviews met personen met een verschillende achtergrond en leeftijd. Deze gedacht van een meervoudig continuüm spreekt mij zeer aan. In dit artikel van Bisschop Boele staat deze tabel:

Meervoudig continuüm’ voor het beschrijven van sociale praktijken waarin leren musiceren plaatsvindt:

Aspect van de leersituatie Continuüm
1 Setting Institutioneel – Real life
2 Sturing van leren Externe sturing – Zelfsturing
3 Relatie tussen betrokkenen Hiërarchisch – Gelijkwaardig
4 Intentionaliteit van leren Intentioneel – Incidenteel
5 Inhoudelijke aanpak Analytisch – Holistisch
6 Focus op aantal lerenden Individueel – Groep
7 Kwalificatiegerichtheid Formele kwalificatie – Geen kwalificatie

Deze tabel uit het artikel ‘Leren musiceren als sociale praktijk’ staat centraal in de rest van dit blog.

Persoonlijk heb ik in verschillend levensfasen kennisgemaakt met alle gradaties van dit continuüm. Pas na het lezen van het artikel van Evert Bisschop-Boele begrijp ik dat ik heb leren musiceren in een meervoudig continuüm! Nu begrijp ik ook dat ik de laatste drie jaren van mijn loopbaan als docent op een middelbare school mijn leerlingen een meervoudig continuüm heb geboden! Evert BEDANKT!

Mijn uiteindelijke doel toen ik nog lesgaf op de middelbare school was ruimte scheppen voor toeval: Een leerling stuit tijdens het werken op iets onbekends en wil daar verder op doorgaan (zelfsturing).

Wat mij opviel was dat leerlingen verschillende typen activiteiten kozen en ook dat een aantal van hen in een volgende periode een ander type activiteit koos. Ook waren er leerlingen die steevast voor eenzelfde type opdracht kozen. Ik heb die keuze nooit willen beïnvloeden:

Een leerling kiest in mijn lessen twaalf blokken muziekgeschiedenis. In het twaalfde blok vraag ik: “Waarom koos je steeds muziekgeschiedenis?”. Zij antwoordt: Ik wil muziekrecensent worden!

Door de keuze aan de leerling over te laten, zat ik hen niet in de weg met ‘institutioneel leren’. Dat ontsloeg mij niet van de taak om basisstof over te dragen. De basisstof gaf ik een plaats in het meervoudig continuüm door bij het geven van cijfers vinkjes op te tellen. Hoe meer vinkjes, hoe hoger het cijfer. Een of meer vinkjes hadden betrekking op de basisstof.

In het artikel ‘leren musiceren als sociale praktijk’ geeft Bisschop Boele aan dat de door hem geïnterviewde personen geen waarde toekennen aan de lessen op hun middelbare school. Nu heeft Evert mij nooit geïnterviewd maar als hij dat wel had gedaan, had ik hem verteld over het belang voor mij van mijn muziekleraar op de middelbare school en de mogelijkheden die ik via hem kreeg.

Nu volgt een beschrijving van mijn eigen leerschool, mijn eigen meervoudig continuüm, bestaande uit zeven aspecten. Daarbij wil ik niet een binaire indruk wekken (aan-uit). Dat is wat Bisschop Boele juist wil vermijden. IWat ik nu laat zien is waar bij bepaalde activiteiten de nadruk lag.

1 SETTING

Institutioneel
zes jaar pianoles als kind
zes jaar Conservatorium

Real life
zes jaar als middelbare scholier zelfscholing/aula begeleiden/meedoen in musicals/zelf een afscheidsmusical organiseren voor de scheidende muziekleraar Barbé.
Daarna verschillende Pop/Jazz/Salsa en klassieke groepen
Componeren/optreden/opnemen

2 STURING VAN HET LEREN

Externe sturing
pianoleraren: Goffe van Gelder (als kind) en Boukje land (op het conservatorium)

Zelfsturing
Middelbare school: Pianoles van Bernard van Beurden. De stijl van Bernard haakte precies in op mijn behoefte en daarom zet ik hem bij zelfsturing.
Spelen met vrienden en nummers maken/componeren

3 RELATIE TUSSEN BETROKKENEN

Hiërarchisch
Mijn klassieke pianolessen (leren blad spelen)

Gelijkwaardig
Als 16-jarige had ik les van een pianoleraar, Bernard van Beurden, die op een gelijkwaardige manier met mij omging. Maar ook de muziekleraar van mijn middelbare school noem ik in dit verband. Op het HLW had ik les van Barbé,  die mij al in de brugklas de verantwoordelijkheid gaf om ‘de aula te begeleiden’.

4 INTENTIONALITEIT VAN HET LEREN

Intentioneel
Pianoles

Incidenteel
Leren van vrienden en door samen  musiceren

5 INHOUDELIJKE AANPAK

Analytisch
Conservatorium
Ook mijn eigen benadering is analytisch. Ik ‘kraak’ nummers, vaak met als doel om ze te kunnen spelen.

Holistisch
Ik ben altijd op zoek naar een soort flow waarbij alles vanzelf gaat.

6 FOCUS OP AANTAL LERENDEN

Individueel
Pianoles
Zangles, dwarsfluitles en stemvorming (conservatorium)

Groep
Voorstellingen met koren/bands en ensembles
Schoolvoorstellingen als middelbare scholier en als docent

7 KWALIFICATIEGERICHTHEID

Formele kwalificatie
Conservatorium

Geen kwalificatie
Koren/Bands/Ensembles/Voorstellingen/Schoolvoorstellingen