Speelruimte

In het boek Nietzsche en Kant lezen de krant maakte ik voor het eerst kennis met de begrippen positieve- en negatieve vrijheid Wijnbergen (2011), Rob. Graag verduidelijk ik deze begrippen met een andere term: speelruimte.

Johan ’t Hart – geactualiseerd augustus 2023

Ik gaf als muziekleraar les aan gemiddeld 17 klassen per jaar. De laatste drie jaar dat ik lesgaf, gooide ik het roer om en gaf ik mijn leerlingen de ruimte om tijdens de muziekles en daarbuiten te werken aan zelf geïnitieerde projecten op het gebied van muziek. Hoe gingen de verschillende klassen daar mee om?

Positieve ingevulde speelruimte

Ik herinner mij een drie vwo klas. Zij namen kennis van mijn nieuwe plan en gingen tevreden aan de slag. In die klas was het niet nodig om bij te sturen. Deze leerlingen gebruikten de geboden speelruimte optimaal.

Negatieve ingevulde speelruimte

Waar ik al rekening mee had gehouden, was dat deze utopische situatie zich niet altijd zou voordoen. Van tevoren bedacht ik een manier om de ruimte voor verstoringen per les te beperken. Daarvoor stelde ik een lijst op met zaken die mogelijk mis konden gaan. Elk onderdeel van de lijst voorzag ik van een zelf bedacht teken. Die lijst noemde ik ‘Hiërogliefen’ en hing deze aan de muur.

Als er tijdens het zelfstandig werken een verstoring plaatsvond, noteerde ik bij mijn aantekeningen per leerling een van deze door mij ontworpen hiërogliefen.

In de praktijk probeerden creatieve leerlingen nieuwe types verstoringen uit. De kunst voor mij was dan om niet boos te reageren. In plaats daarvan beschreef ik de verstoring en ontwierp ik een nieuwe hiëroglief. Vervolgens voegde ik een nieuwe regel toe aan de lijst aan de muur. Ik vond in mijn archief een versie van deze lijst genaamd ‘hierogliefen17.png’. Blijkbaar heb ik de lijst in drie jaar tijd zeventien keer bijgewerkt! Met deze lijst beperkte ik de negatieve speelruimte (de ruimte die ik mijn leerlingen gaf om de les te verstoren) effectief.

Lees meer over hoe de manier waarop ik de hiërogliefen per leerling noteerde.