Introductie

Op een school  zochten docenten en schoolleiding naar een goede manier om orde te houden zonder boos te hoeven worden. Na jaren experimenteren vonden ze daar een manier voor. Leerlingen geven aan dat zij deze manier van orde houden prettiger vinden dan wanneer docenten boos zijn en er geen orde is in de klas.

Inmiddels is deze manier van orde houden overgenomen door leerkrachten, docenten en begeleiders van het PO,  VO,  Mbo, Hbo, leraren opleiding en naschoolse opvang.

Ontspannen en effectief lesgeven met Vriendelijk orde houden

Vriendelijk orde houden is een cursus voor docenten die iets willen veranderen hun manier van lesgeven. Elke docent heeft op dat gebied andere wensen. Vriendelijk orde houden heeft deze wensen verzameld en samengevoegd in de onderstaande afbeelding. In de afbeelding zie je twee cirkels. Per patroon kun je als docent van buitenste naar de binnenste of van binnenste naar buiten gaan. Vriendelijk orde houden geeft het advies om van buiten naar binnen te gaan.

Met het groene deel  van de afbeelding zorgt een docent voor veiligheid. Vriendelijk orde houden adviseert om hiermee te starten. Met het blauwe deel van de afbeelding zorgt de docent voor een uitdagende omgeving waarin leerlingen hun talenten kunnen ontdekken. Een voorwaarde voor dit laatste is een veilige omgeving. Daarom is het advies om pas met het blauwe deel van de afbeelding te starten als je tevreden bent over het groene deel. De cursus is zowel geschikt voor docenten die iets aan de sfeer en de veiligheid in hun klas willen veranderen als voor docenten die hun leerlingen eigenaarschap willen geven over hun eigen leerproces.

Bekijk de afbeelding en bepaal of je je eigen wensen herkent in deze afbeelding. Onder de afbeelding staat de tekst van de afbeelding in een tabel.

De tekst van afbeelding in vorm van een tabel:

buitencirkel  Vriendelijk orde houden richt zich op de binnencirkel
1Blauw Hiërarchie – strijd om de macht Democratie – Wisselend leiderschap
2Blauw Docent bepaalt  lesstof. Leerlingen kiezen onderwerp.
3Blauw Docent toetst met so’s en proefwerken. Leerlingen toetsen zichzelf met een app of Snap-Pad.
4Blauw Docent beoordeelt. Docent en leerling beoordelen samen.
5Groen Docent waarschuwt. De docent stuurt bij met gebaren, signalen of tips.
6Groen Docent verwijdert leerling uit de les. Docent stuurt bij door het aantal tips te beperken en met een tijdrovende opdracht.
7Groen Conflict kost docent energie. De samenwerking van de docent, ouders én schoolleiding lost problemen op.
8Groen Boosheid, ruwe taal Vriendelijk en duidelijk
9Blauw Vaste opstelling Zelfstandig werken afwisselen met klassikale interactieve werkvormen.

Een veilige omgeving (groen in de afbeelding)

Vriendelijk orde houden geeft aanwijzingen waarmee een docent kan bijsturen met gebaren en een beperkt aantal tips. Tips komen bij Vriendelijk orde houden in de plaats van waarschuwingen.
Als er zich een probleem voordoet, lost de docent in eerste instantie op een vriendelijke manier het probleem op samen met de leerling met behulp van een effectieve maatregel. Indien nodig helpen schoolleiding en ouders bij de afhandeling van deze maatregel. Met Vriendelijk orde houden voorkom je als docent dat je impulsief leerlingen verwijdert uit de les.

Vriendelijk orde houden stelt je in staat om:

1 helemaal vriendelijk te blijven, terwijl je toch maximaal duidelijk bent.
2 helemaal duidelijk te blijven, terwijl je toch maximaal vriendelijk bent.

Bij de omgang met jongeren zijn vriendelijkheid en duidelijkheid de sleutelwoorden. Hoe geef je dat vorm?

Zonder orde is er geen veiligheid. Bij Vriendelijk orde houden ontstaat orde door zowel vriendelijk als duidelijk te zijn. Wees daarom als docent of als schoolleiding altijd vriendelijk en duidelijk, zowel tijdens het geven van instructie, het begeleiden van zelfstandig werken als het bijsturen van leerlingen. Zo weten leerlingen waar ze aan toe zijn en waar de grens ligt. Dit geeft rust. Dit resulteert in een veilige omgeving waarin de leerlingen een vriendelijke en constructieve houding aannemen. In wederzijds vertrouwen daagt de school leerlingen uit om te laten ze zien wat ze kunnen.

Bekijk nu de onderstaande film over het combineren van twee pedagogische invalshoeken:  vriendelijk en duidelijk
In deze film zie je twee verschillende typen docenten:

1 De te toegeeflijke docent
Sommige docenten sturen gedrag van leerlingen niet of te laat bij en geven hiermee een vrijbrief voor ongewenst gedrag. Het is mogelijk dat deze docenten de confrontatie met de leerlingen uit de weg gaan. (voordeel: geen confrontatie, nadeel: verstoringen)

2 De te strenge docent
Sommige docenten zijn te streng en stellen daarmee de band met de leerlingen op de proef. (voordeel: geen verstoringen, nadeel: verstoorde relatie)

De film is te bekijken in het Engels en in het Nederlands

In de film noemen wij een balans tussen vriendelijk en duidelijk. Inmiddels benoemen we deze zaken net iets anders, om verwarring te voorkomen. Het is namelijk niet echt mogelijk om “te vriendelijk” of “te duidelijk” te zijn. Het is ook niet zo dat meer van het één automatisch betekent minder van het ander. Je kunt wel degelijk “vriendelijk ten koste van duidelijk” (=toegeeflijk) zijn, of “duidelijk ten koste van vriendelijk” (=streng), maar dat zijn nu juist valkuilen die we willen vermijden. Om dit te benadrukken noemen wij het optimum tegenwoordig niet meer “de juiste balans”, maar de optimale combinatie van vriendelijk en duidelijk.

De cursus helpt docenten bij het vinden van antwoorden op de volgende vragen:

-Hoe krijg ik een betere band met mijn leerlingen?
-Hoe geef ik het goede voorbeeld?
-Hoe stuur ik efficiënt bij als een leerling mijn voorbeeld niet overneemt?
-Hoe voorkom ik dat ik leerlingen eruit stuur en daarmee de band met deze leerlingen beschadig?

-Hoe zet ik mijn leerlingen met interessante werkvormen constructief aan het werk?
-Hoe introduceer ik werkvormen met rolwisselingen zodat de leiding kan wisselen?
-Hoe stel ik mijn leerlingen in staat om keuzes te maken zodat ze eigenaar worden van / sturing geven aan hun eigen leerproces?

Tijdens de cursus maak je kennis met een manier van werken genaamd: self-assessment. Met deze manier van werken ga je zelfstandig aan het werk. Als deze manier van werken bevalt, kun je beslissen om (in samenwerking met collega’s) met je leerlingen op deze manier te gaan werken.

Om de juiste combinatie te vinden van vriendelijk en duidelijk begin je als cursist in je eigen lespraktijk met Orde Maken.  Na een of twee lessen ga je naast Orde Maken ook Orde Houden. In het onderstaande conceptuele model staan alle onderwerpen die aan de orde komen bij de cursus.

Groen – Orde Maken
Geel – Orde Houden
Roze – rechter hersenhelft (motorisch/rekenen)
Blauw – linker hersenhelft (verbaal)

Bij Vriendelijk orde houden werken de docent, schoolleiding en ouders samen. (It takes a village to raise a child).

‘Wie is er eigenlijk verantwoordelijk voor de orde in de klas? En gaat het niet meer om orde maken en geven dan om orde houden?’ Gert Biesta (hoogleraar en onderwijspedagoog)

‘Orde houden, orde houden is eigenlijk zo lief en zo mooi en, prachtig, want wij zijn de orde, iedereen is de orde, ik ook, ik mag ook bij de orde horen, orde houden kan ik dus ook, want ik ben ook onderdeel, ik ben ook iemand van deze orde. Orde jawel, ik ben trots, ik vertrouw, ik heb lief, ik ben de orde’. Peter van der Bosch (initiator Rapucation). Hij geeft daarmee aan dat iedereen: leerling, leerkracht/docent, schoolleiding, onderwijs ondersteunend personeel, ouders onderdeel is van de orde.

De relatie tussen docenten en leerlingen staat onder druk als deze is gebaseerd op hiërarchie, maar ook de relatie tussen schoolleiding en docenten kan hieronder leiden. Deze cursus richt zich tot allen die bij het onderwijs betrokken zijn. Tijdens de cursus komt aan de orde hoe de schoolleiding met actief beleid veranderingen in het schoolklimaat teweeg kan brengen. Als de schoolleiding, net als de docenten in hun lessen, vriendelijk en duidelijk is in haar beleid, verdwijnt ook voor hen de noodzaak om streng te zijn net als bij de docenten hierboven in de film. Daarmee voorkomen zowel de schoolleiding als de docenten de onderstaande extreme situatie.

But after his 50th birthday, Freud got more interested in the notion that human beings want ONE BIG LEADER. SO:

1. They don’t have to feel insecure & uncertain any more because this leader explains (read simplifies) how the world works.
2. It gives them a legal option to satisfy their primal anger & frustration & agression.

Noor ten Brugge – Freud’s cigars