1.3 Reguleer je Emotie

Op deze pagina

  1. Model met vier emoties
    1.1 Emoties en taalgebruik
    1.2 Basisemotie
    1.3 Flexibiliteit met emoties
    1.4 Openheid over emoties in PO
  2. Model van een klaslokaal met zolder en kelder
    2.1 Ladekast – Geheugen en empathie
    2.2 Alarm
    2.3 Van de zolder naar het klaslokaal
    2.4 Van de kelder naar het klaslokaal
  3. Emotie reguleren bij frontaal lesgeven en bij zelfstandig werken
  4. Streng, vriendelijk of vriendelijk+duidelijk?
    4.1 Vriendelijk én duidelijk aan- en bijsturen
  5. Voorbeelden
  6. Samenvatting
  7. Credits

Docenten reguleren hun emotie. Daarmee creëren zij rust. Leerlingen nemen hun houding over.

Als ik vriendelijk en duidelijk lesgeef en aan- en bijstuur zonder uit balans te raken, verdwijnt mijn onrust — en die van mijn leerlingen.

De wereld is als een spiegel: kijk er boos in en zij kijkt boos terug, glimlach en zij glimlacht terug.” (Herbert Louis 1st Viscount Samuel)

Wie niet boos kan worden is een dwaas, wie het niet wil, is wijs” (Seneca)

Haim Ginott

Introductievideo

Voor meer informatie bekijk hier onze overige introductievideo’s.

Huidige aanpak:

Hoe ga ik op dit moment om met mijn emoties?

Toekomstige aanpak:

Hoe ga ik in de toekomst om met mijn emoties?

Inleiding

‘Reguleer je emoties’ is één van de vier modules van de invalshoek ‘Vriendelijk’ van Vriendelijk Orde Houden (VOH).


Afbeelding 7: Vriendelijk (Overzicht)

Dat je bij teveel prikkels boos wordt, geldt vermoedelijk voor iedereen in meer of mindere mate. Je krijgt daarmee tijdelijk je leerlingen in het gareel maar de sfeer wordt er niet beter op. Jij komt daardoor moe thuis.

Het advies van VOH is om op een rustige manier te reageren op prikkels. Door je emoties te reguleren, creëer je rust. Je leerlingen nemen jouw houding over.

Nu volgen twee modellen. Het eerste model onderscheidt vier emoties. Het tweede model laat zien hoe je die emoties terug ziet in het klaslokaal. Bij dit tweede model geeft VOH aanwijzingen hoe je als docent emoties kunt beïnvloeden.

1. Model met vier emoties

Dit model gemaakt door VOH beschrijft emoties als vier dieren. Die dieren staan voor vier mogelijke emoties die je als docent en leerling kunt hebben. Met dit model breng je die emoties in kaart zonder daar een oordeel over te vellen. Het helpt je om jouw emoties te herkennen en ook die van je leerlingen. Als jij in staat bent te schakelen tussen deze vier verschillende emoties leg je beter contact met je leerlingen en help je hen ervaring op te doen en ook te leren omgaan met het spectrum van emoties.


Afbeelding 24: Emotie-Assenstelsel

  1. De x-as geeft beweging aan: links rustig, rechts druk.
  2. De y-as geeft de energie aan: boven onder zwaar en boven licht.

Vier emoties zijn nu te onderscheiden:

Eenhoorn → creatief, ontspannen (rustig en licht)
Uil → bedachtzaam  (rustig en zwaar)
Jong hondje → energiek, speels, vrolijk (druk en licht)
Specht → intens, krachtig (druk en zwaar)

1.1 Emoties en taalgebruik

Emoties zie je terug in de manier waarop leerlingen met elkaar spreken. Let daarom op hun manier van spreken en natuurlijk ook op die van jezelf. Als een leerling zich op een ongepaste manier uitdrukt, stuur je dit bij. Ruwe taal zal bij de emotie specht (druk en zwaar) eerder naar voren komen dan bij de emotie eenhoorn (rustig en licht). Meer informatie hierover bij Observeren taalgebruik.

1.2 Basisemotie

Iedereen heeft een basisemotie met een bijbehorende hoeveelheid energie. Waar de een meestal rustig is, is de ander gewoonlijk druk. Weer een ander verkeert meestal in een fantasiewereld of is juist heel speels.

1.3 Flexibiliteit met emoties

Om de emoties van een groep te kunnen beïnvloeden, is het belangrijk dat je zelf kunt schakelen tussen de vier genoemde emoties.

1.4 Openheid over emotie in het PO

Met een emotieladder nodig je leerlingen uit om openheid te geven over hun gevoel. Als je weet hoe iemand zich voelt, kun je makkelijker rekening met elkaar houden. Deze emotieladder is in het PO in gebruik. Deze hang je in de klas en iedere leerling heeft een persoonlijke knijper met naam. Bij binnenkomst hangt elke leerling een knijper bij het gevoel wat op dat moment bij hem of haar past. Dit hoeft verder niet besproken te worden, maar het kan je als leerkracht een aanwijzing geven wat er bij individuele leerlingen speelt. Daar kun je dan rekening mee houden. Als je deze emotieladder gaat gebruiken, maak dan deze afspraken met je leerlingen:

  • we praten niet zomaar over iemand,
  • je verplaatst alleen je eigen knijper.

Afbeelding 54: emotieladder

2. Model van een klaslokaal met kelder en zolder

Het eerder genoemde Model met vier emoties is door VOH gecombineerd met het model Mateshouse. In deze aangepaste versie van het Mateshouse heeft VOH de emoties in de vorm van dieren in een klaslokaal geplaatst. Met dit model van een klaslokaal met zolder en kelder maakt VOH duidelijk hoe je jouw emotie en die van je leerlingen tijdens een les reguleert.

Afbeelding 25: klaslokaal met kelder en zolder

Iedereen in het klaslokaal kan wisselen tussen vier emoties. In de praktijk heb je op een bepaald moment vier groepen leerlingen. Een groep die de:

  1. emotie eenhoorn toont.
  2. emotie uil toont.
  3. emotie jong hondje toont.
  4. emotie specht toont.

Kenmerken van het model klaslokaal met kelder en zolder

Dit model van een klaslokaal met kelder en zolder laat zien dat bij een goede les leerlingen zich kunnen concentreren. Als jij de emotie uil toont, breng je daarmee de groep leerlingen die de emotie specht tonen snel tot rust.

  • In het klaslokaal zie je:
    – groepen leerlingen weergegeven als dieren
    – een ladekast
    – een alarm
    In het klaslokaal reguleer jij emotie. Het lokaal bevindt zich op de begane grond. Leerlingen kunnen in en uit lopen (met jouw toestemming).
  • De ladekast staat voor het geheugen en empathie.
  • Het alarm dat signaleert een conflict.
  • De zolder staat voor een toestand met teveel energie waar geheugen en empathie is verstoord (vechten/vluchten).
  • De kelder staat voor een toestand met te weinig energie waar geheugen en empathie is verstoord (verstarren/flauwvallen).

Voor een optimale les is het noodzakelijk dat iedereen zijn geheugen kan gebruiken. Dit model laat zien hoe belangrijk het is te voorkomen dat leerlingen naar de kelder of zolder gaan.

Waarom zou je je emoties reguleren? In deze video zie je wat er met leerlingen gebeurt als hun docent boos is. Je ziet ook hoe je door bewust een stemming te tonen, je lessen kunt verbeteren.

2.1 Ladekast – Geheugen en empathie

Het klaslokaal staat voor een prettige omgeving waarbij iedereen zich op zijn gemak voelt. In het klaslokaal staat de ladekast voor geheugen en empathie. Als je je op je gemak voelt kun je:

  1. je geheugen op een goede manier gebruiken.
  2.  empathie opbrengen voor anderen.

2.2 Alarm

Bij een conflict gaat voor iedereen gaat het alarm af. Dat kan een conflict zijn tussen leerlingen maar dat kan ook ontstaan als jij boos of ruw op op een leerling reageert. Bij een conflict

  1. vlucht je naar zolder,
  2. of naar de kelder.

Op beide plaatsen kun je je geheugen niet goed gebruiken. Als jij ruw reageert, voelen leerlingen geen empathie voor jou en jij ook niet voor hen.

Afbeelding: twee opties

Hoe keer je terug van de zolder of de kelder naar het klaslokaal?

2.3 Van de zolder naar het klaslokaal

Hoe laat je energie los zodat je weer terug kunt naar het klaslokaal?

  • Rustig ademhalen
  • Mediteren
  • Muziek (rustgevende en kalmerende muziek en geluiden)

2.4 Van de kelder naar het klaslokaal

Hoe verhoog je je energie zodat je weer terug kan komen naar het klaslokaal?

  • Energizer
  • Beweging
  • Dansen en muziek

3. Emotie reguleren bij frontaal lesgeven en zelfstandig werken

Reguleer je emotie bij frontaal lesgeven

Jij bepaalt de energie van de groep. Leerlingen nemen dan jouw energie over. Als de klas druk is, neem je hun energie niet over, je blijft rustig.

Reguleer je emotie bij zelfstandig werken

Jij verlaagt de energie tijdens zelfstandig werken zodat leerlingen in een rustige omgeving kunnen werken. Je:

  1. praat zacht en geeft daarmee het goede voorbeeld.
  2. praat alleen met een leerling als jullie vlak bij elkaar zijn.
  3. observeert.
  4. handelt op een zichtbare manier.
  5. beoordeelt of je iets op zijn beloop kan laten. Opvoeden is de kunst van het steeds meer loslaten.
  6. geeft een compliment met een gebaar: duim omhoog.
  7. lost een verstoring op eerst met lichaamstaal, dan met Tips en, indien nodig met een Brief over toekomstig gedrag.

4. Streng, vriendelijk of vriendelijk+duidelijk

  1. Strengheid kan voortkomen uit angst of  de behoefte om afstand te houden. Alleen streng zijn werkt niet.
  2. De oorzaak waarom je vriendelijk blijft als je lesgeeft, kan zijn dat je geen sturing durft te geven. Alleen vriendelijk zijn werkt niet.

VOH pleit er daarom voor om zowel vriendelijk als duidelijk te zijn.

Het advies van collega docenten: begin streng en laat dan langzaam de teugels vieren komt bij VOH terug in de ‘Oefenperiode‘. Zie raakvlakken Oefenperiode met bestaande onderwijspraktijk.

Lees voor een antwoord op deze vraag ook dit artikel

4.1 Vriendelijk én duidelijk aan- en bijsturen

In plaats van té streng, geef je vriendelijk en duidelijk je grens aan. Met ‘Aansturen en Bijsturen‘ voorkom je dat je wild omspringt met je emoties. De eerste twee stappen zijn een buffer waardoor je de maatregel (het laten schrijven van een brief) niet vaak neemt. Door rustig te blijven tijdens het bijsturen, door drie stappen steeds planmatig in dezelfde volgorde te nemen, behoud je een goede verstandhouding met je leerlingen en ben je consequent en consistent.
Bij een verstoring van de les  handel je als volgt:

  1. Je spreekt een leerling eerst aan met ‘Gebaren’ (Non-verbaal aansturen). Helpt dat niet, dan geef je een positief geformuleerde Tip. Je gaat niet mee met het negatieve gedrag van een leerling, je spiegelt de leerling niet.
  2. Je blijft rustig, je ademt rustig, je staat rechtop en beweegt langzaam.
  3. Je geeft complimenten als het goed gaat.
  4. Je blijft positief. Je leerlingen merken dat je verstoringen op een vriendelijke manier oplost.
  5. Het gecombineerde advies is: wees zowel vriendelijk als duidelijk. Dit is effectief en kost je weinig energie. Je gebruikt dan al je energie voor het lesgeven.

5. Voorbeelden

App om hartslag te meten

Meten is weten: Met je horloge met bijbehorende app, zie je hoe snel je hartslag is. Met dit meetinstrument zie je in hoeverre je tijdens het lesgeven in staat bent je emoties te reguleren en je hartslag onder controle te krijgen. Te vaak een snelle hartslag is uitputtend en zorgt ervoor dat je moe thuiskomt.

Emoties omzetten in muziek

Voor de muzikanten onder ons een vertaling van de vier emoties naar muzikale instructie om mee te improviseren:

Rustig + licht: Eenhoorn
Weinig tonen – langzaam tempo – alla breve b.v. 1,2,3,4 (om de tel een accent) – geen lage tonen – majeur  -zeer zacht (pp)

Rustig + zwaar: Uil
Rubato (los van de puls) of langzaam tempo –  weinig tonen  – alla breve b.v. 1,2,3,4 (om de tel een accent) – wel lage tonen -mineur – zacht (p).

Druk + licht: Hondje
In de maat – vlot tempo – veel tonen – elke tel een accent b.v. 1,2,3,4  – wel lage tonen – majeur – sterk (f)

Druk + zwaar: Specht
rubato (los van de puls) – vlot tempo of virtuoos – Veel tonen (elke tel een accent b.v. 1,2,3,4) – wel lage tonen – mineur -zeer sterk (ff).

Deze muzikale omzettingen zijn uitgewerkt in een app Moods waarmee je allerlei oefeningen kunt doen met dans, taal of muziek. Deelnemers reageren daarbij op de veranderende ‘Moods’. Deze voorbeelden van moodsprogramma’s zijn te vinden bij het programma scratch onder de naam van Rapucation (zie naamswijziging naar VOH). Op de site van Scratch: https://scratch.mit.edu/ vul je bij het zoekvenster in:
rapucation.
Je kunt ook direct dit scratch programma openen waarmee je tussen verschillende emoties kunt wisselen. In dat ene programma zitten vier verschillende nummers verborgen.

Bekijk deze video waarin Wietske Tijssen vertelt hoe zij het cool down effect gebruikt om met haar leerlingen op de basisschool te starten na de pauze.

Wat is het verband tussen emotie en de manier waarop je praat? Bij dit rapnummer Cool down, (dwz een afname van energie) gebruikt een rapper zijn stem steeds op een rustigere manier.

Wat is het verband tussen tempo en ontspanning? Beluister het album ‘Classic Slowdown’ van de Conductors Band op Spotify. Deze muziek is speciaal bedoeld om kinderen te helpen in slaap te vallen.

Citaten die aansluiten bij het reguleren van emotie:

Maar als je het onderscheid tussen spreken en geweld blijft maken, staan ​​er veel meer mogelijkheden voor je open: Ten eerste kun je de stoïcijnse reactie volgen en je vermogen ontwikkelen om onbewogen te blijven. Zoals Marcus Aurelius adviseerde: Kies ervoor om niet gekwetst te worden – en je zult je niet gekwetst voelen. Voel je niet gekwetst – en je bent niet gekwetst…….De stoïcijnen begrepen dat woorden niet direct stress veroorzaken; ze kunnen alleen stress en lijden teweegbrengen bij iemand die een gastspreker als schadelijk heeft geïnterpreteerd. Je kunt je gevechten zorgvuldig kiezen, je energie steken in het veranderen van beleid dat voor jou belangrijk is, en jezelf immuun maken voor trollen. ” Lukianoff (2018), Greg en Jonathan Haidt

Socrates heeft nagedacht over ‘Vormen van voortreffelijkheid’. Hij bespreekt daarbij het volgende:
Ook gevoelens van woede laten een teveel, een tekort en een midden toe. Deze houdingen hebben eigenlijk geen specifieke naam. Aangezien we de mens die het midden houdt bedaard noemen kunnen we het midden bedaardheid noemen. Wat de extremen betreft kunnen we hem die te ver gaat opvliegend noemen en zijn slechte eigenschap opvliegendheid, en degene die niet ver genoeg gaat gelaten en het tekort gelatenheid.” Socrates (1999), Ethica

Het probleem is niet wát er gebeurt, of welke tegenslag je ondervindt, maar hoe je daarmee omgaat” (Grondbeginsel van Stoïcisme).

Het lucht geven aan woede om die over te laten gaan, is even effectief als benzine gebruiken om een brand te blussen.’ Deze uitspraak is van Brad J. Bushman. Hij nam de proef op de som. Hij maakte niet minder dan 1600 proefpersonen kwaad. De helft kreeg meteen daarna een boksbal om de woede eruit te slaan. Ze werden zonder uitzondering nog kwader. Van boos gedrag word je alleen maar bozer, er gieren steeds meer hormonen door je lijf. Veel beter kun je iets anders gaan doen: aai je poes of tel tot tien. Tot honderd is nog beter. Daarna taal je niet meer naar de [boks]bal. Dekker (2006), Midas

Praktijkvoorbeeld

Workshop creatief schrijven
Leerlingen bereiden zich voor op het schrijven van een persoonlijke tekst. Zij noemen om de beurt een woord. De workshopleider noteert deze op het bord. Als zeven woorden zijn verzameld, is de opdracht: schrijf naar aanleiding van deze woorden een eigen tekst. Tijdens het schrijven klinkt new age muziek. Na enige tijd spreekt de docent die deze klas gewoonlijk lesgaf de workshopleider aan. Hij wijst op een tekst die een leerling zojuist heeft geschreven. De leerling leest de tekst voor en barst in tranen uit. Haar medeleerlingen troostten haar en als reactie moest iedereen huilen terwijl er nog niets was voorgelezen! Wat was er aan de hand? Bij het overdenken van deze situatie, kwam de gedachte op dat door de rust die ontstond door het draaien van de new age muziek en de open vraag om een eigen tekst te schrijven de leerlingen de kans kregen onbewuste (en in dit geval traumatische) herinneringen naar boven te halen. Na afloop van de les wilden alle leerlingen de workshopleider een hand geven. Een aantal leerlingen hadden het lokaal al verlaten, maar kwamen weer terug om hem opnieuw een hand te geven. Deze opdracht zorgde voor verbinding.

Praktijkvoorbeeld

Uitzondering boos worden: Een leerling grijpt een andere leerling bij de strot. De jongen loopt rood aan. Ik geef duidelijk aan dat hij daarmee op moest houden maar dat doet hij niet. Ik pak hem om zijn middel, sleur hem van de andere leerling af en smijt hem de gang op, doe de deur dicht en ga zitten. Ik zei tegen de verbijsterde leerlingen: “De eerste 10 minuten zegt niemand iets.”
Na tien minuten is mijn ademhaling weer rustig. Ik loop naar de gang en vraag de jongen binnen te komen. Ik vertel hem dat hij in alle daaropvolgende lessen in de uiterste hoek zit. Dat heeft hij braaf gedaan. Met de klas en met de leiding heb ik hier niet meer over gesproken.”

6. Samenvatting

Het model Klaslokaal met kelder en zolder beschrijft vier emoties en hoe boosheid jezelf en anderen ontregelt. Bij boosheid ga je als reactie ofwel naar de kelder ofwel naar de zolder. Je lessen verlopen beter als jij schakelt tussen emoties en in, indien mogelijk, boosheid vermijdt. Een stoïcijnse houding kan je daarbij helpen: Je kiest er dan voor om je niet direct gekwetst te voelen. Zo houd je regie over je reactie.

7. Credits

Darren Abrahams en Celina Souza
 Tijdens een cursus in Ede genaamd Train the trainer van Musicians without Borders, gaf Darren Abrahams uitleg over Mates house. Bij het Mates house is sprake van een huiskamer.
Zie: http://matesbrainregulationprogram.com/
Bij VOH is de huiskamer veranderd in klaslokaal. Met deze theorie laat VOH zien waarom het belangrijk is als docent een vriendelijke houding aan te nemen.
Door naar ‘Kennismaken’